قدس اللّه روحه العزيز در صفت مصطفى صلى اللّه عليه سخنى مىرفت ، گفت چون وى از ذات نيست گشت فضل اللّه بجاى ذات وى بنشست ، و چون از صفات نيست گشت قدس اللّه بجاى صفات « 1 » وى بنشست . پس فرمود كه مراد بدين فضل اللّه و قدس اللّه نه آنست كه قدم بحدوث پيوندد تا خلق به حق رسد ، اگر كسى اين اعتقاد كند الحاد و زندقه بود ، بلكه مراد ازين فضل اللّه آثار فضل حق است كه بوى پيوندد نه « 2 » فضل حق ، زيرا كه آنچه صفت حق است قديم است و قائم است بذات وى تعالى و تقدس ، و آنچه به « 3 » بنده مىرسد آثار آن صفت است . يا « 4 » اگر كسى را حلول صورت « 5 » بندد آن كفر بود ، و مثال اين از اين عالم عيان آنست كه گويند : سلطان وقت بجاى فلان كس فضل كرد ، معنى آن بود كه وى را خلعتى داد و يا نواختى كرد و يا ادرارى فرمود و يا انعام كرد و يا اقطاع كرد ، آنچه صفت سلطان است ( قائم است بذات سلطان و آنچه بوى رسد از آثار فضل و كرم سلطان است -
2 A
) . و همچنين اگر كسى گويد كه سلطان فلان كس را سياست فرمود و قهر كرد ، معنى آنست كه اثرى از قهارى خود ( بوى نمود نه از قهارى -
2 A
) چيزى بوى داد كه آن صفت قائم است بذات وى . در حق آفريدگار جل جلاله همين دان ، كه هرچه « 6 » بخلق رسد آثار فضل و كرم و لطف اوست . و از حضرت رسالت فرمان است كه « تفكروا فى الخلق و لا تتفكروا فى الخالق . » « 1 » آنجا تفكر و تدبر محالست و جائز نيست ، زيرا كه تفكر و تدبر و تأمل در صنع و فعل او مىبايد شناخت ، و معرفت او از راه صنع و فعل او درست مىبايد
هامش
( 1 ) - صفات) AB (؛ در اصل : صفت
( 2 ) - د
( 3 ) - نه
( 4 ) - تا
( 5 ) - و صورت
( 6 ) - كه هرچه) AB (؛ در اصل : و همه
( 1 ) تفكروا فى خلق اللّه و لا تفكروا فى اللّه فتهلكوا .
تفكروا فى آلاء اللّه و لا تفكروا فى اللّه « جامع صغير 1 - 131 ؛ كنوز الحقائق ص 52 » تفكروا فى الخلق و لا تتفكروا فى الخالق « قصص الانبياء ثعالبى ، طبع مصر ، ص 10 ؛ جامع صغير 1 - 131 » . تفكروا فى كل شىء و لا تفكروا فى ذات اللّه فان بين السماء السابعة الى كرسيه سبعة آلاف نور و هو فوق ذلك « جامع صغير 1 - 131 »
( بنقل از كتاب احاديث مثنوى 142 )