( 7 ) و هر صفت كه چيزى را « 1 » خواهد بودن يا واجب باشد يا ممكن يا ممتنع ، هم چنان كه « 2 » جفتى چهار را واجب است و محال باشد كه چهار باشد « 3 » و جفت نباشد ، و طاقى چهار را ممتنع است و محال باشد كه چهار باشد « 4 » و طاق باشد . [ و ممكن ، چنان كه برخاستن و نشستن آدمى را ] « 5 » ، اگر « 6 » خواهد برخيزد و اگر خواهد بنشيند .
( 8 ) و وصف بود كه « 7 » عامّتر از موصوف باشد چنان كه سياهى قير را ، زيرا كه همه قير سياهست « 8 » امّا همه سياه « 9 » قير نباشد . و باشد كه وصف و موصوف هر دو در عموم و خصوص متساوى باشد « 10 » چنان كه سه زاويهء مثلّث « 11 » ، چه هر كجا « 12 » مثلّثى بينى ، او را سه زاويه باشد و هر كجا « 13 » سه زاويه بينى آن « 14 » مثلّث باشد .
( 9 ) و بدان كه چون دو سه لفظ دلالت كنند بر يك معنى ، آن را « اسماء مترادفه » خوانند ، چنان كه شير را « 15 » ليث و اسد و ضرغام و غضنفر « 16 » ، و حقيقت اين همه « 17 » يك چيز است « 18 » . و اگر « 19 » الفاظ بسيار باشند و هر لفظى را خاصّ معنى باشد آن را « اسماء متباينه » گويند چنان كه انسان و فرس و طير . و چون دو سه حقيقت را با يكديگر شركت باشد ، اگر شركتشان در لفظ تنها
هامش
( 1 ) چيزى را : هر چيزى راS( 2 ) همچنانكه : مثلا چنان كهF( 3 ) چهار باشد و : -S( 4 ) باشد : بودS( 5 ) و ممكن . . . آدمى را : و همچنانكه برخاستن و نشستن آدمى را ممكن استSPA( 6 ) اگر : و اگرS( 7 ) و وصف بود كه : و باشد كه وصفF( 8 ) همه قير سياهست : هر قيرى سياه باشدS( 9 ) سياه : سياهىS( 10 ) باشد : باشندS( 11 ) مثلث : + راS( 12 ) كجا : + كهS( 13 ) كجا : جاS( 14 ) آن : -S( 15 ) شير را : -SPA( 16 ) ضرغام و غضنفر : غضنفر و ضرغام :SPA( 17 ) همه : -F( 18 ) است :
+ و آن شير استPA، كه آن شير استS( 19 ) اگر : چونS