به لفظ و هم به معنى ، چنان كه اگر تو مرغى « 1 » بينى كه ديگر نديده باشى حكم كنى كه آن « 2 » حيوانست . اگر شركتشان در لفظ « 3 » تنها بودى ، چون بر يكى حكم كردى كه حيوانست « 4 » بر ديگرى حكم نتوانستى كردن . پس چون بر همه حكم حيوانى مىكنى از آنست كه شركتشان هم در لفظ « 5 » است و هم در معنى ، آن معنى كه دلالت حيوانى مىكند در همه يا بى « 6 » . امّا اگر يكى را يا بى « 7 » كه زيد نامست بر ديگرى « 8 » حكم نتوان كردن « 9 » كه بايد كه « 10 » زيد باشد ، بلكه شايد « 11 » كه عمرو باشد يا خالد [ زيرا كه زيد او را اسمى است ] « 12 » كه نهادهاند و هيچ « 13 » معنى درو نيست كه آن معنى دلالت كند كه بايد كه زيد « 14 » باشد .
( 4 ) امّا « 15 » لفظى كه بر يك معنى بيش نيفتد آن را جزوى خوانند « 16 » چنان كه « 17 » گوئى اين « 18 » مرد و اين ديوار و هر چه [ اشارت حسّى به دو كنى ] « 19 » . و وجود كلّى جز در ذهن حاصل نيايد زيرا كه بيرون ذهن هر چيزى را هويّتى است « 20 » خاصّ چنان كه ديگرى را در آن شركت نيست . و نيز بدان كه چون خواهى كه چيزى « 21 » ادراك كنى بايد كه صورت آن چيز چنان كه هست در ذهن تو حاصل شود « 22 » چه اگر « 23 » بخلاف آن چيز « 24 » حاصل شده باشد ، آن
هامش
( 1 ) اگر تو مرغى : تو اگر مرغى راS( 2 ) كه آن : -F( 3 ) در لفظ : به نامS( 4 ) حكم كردى كه حيوانست : حكم مىكنى كه حيوانستS( 5 ) لفظ : نامS( 6 ) يا بى :
جا مىيابىS( 7 ) يا بى : بينىS( 8 ) بر ديگرى : بر دومS( 9 ) نتوان كردن : نتوانى كردS( 10 ) بايد كه : -S( 11 ) شايد : -S( 12 ) زيرا . . . اسمى است : و زيد او را اسم علم استS( 13 ) هيچ : -S( 14 ) كه زيد : زيادS( 15 ) اما : و اماS( 16 ) خوانند :
گويندS( 17 ) چنان كه : همچنانكهS( 18 ) اين : آنS( 19 ) اشارت . . . كنى : بوى اشاره كنىS( 20 ) است : خاص هستS( 21 ) چيزى : چيزى راS( 22 ) تو حاصل شود :
خود حاصل كنىS( 23 ) چه اگر : كه اگرS( 24 ) چيز : چيزىS