لوائح را بعنوان يكى از تأليفات عين القضاة نشمردهاند . آقاى دكتر فرمنش معتقدند كه صحت نسبت اين كتاب بشهيد همدانى مسلم است و مىگويند . « پس از تأمّل و دقت كافى دربارهء خصوصيات سبك نثر و نظم عين القضاة و همينطور عقايد و آراء صوفيانهء وى بهويژه دربارهء ابليس و طريقهء استشهاد او بآيات قرآنى و احاديث نبوى و امثله و حكايات و اشعارى كه از خود و ديگران باستشهاد آورده به زودى مسلم شد كه اين همان درّ گمشدهايست كه ارباب ذوق . . . در جستجوى آن هستند » .
كاش آقاى دكتر فرمنش اشاره كرده بودند اين تشابه سبك و آراء صوفيانهء لوائح با سبك آراء ديگر تأليفات عين القضاة در كجا و كدام قسمت از اين رساله است .
ما هر اندازه رسالهء لوائح را بيشتر بررسى كرديم در مورد نسبت اين اثر به قاضى همدانى هم از نظر سبك و هم از لحاظ مضمون بر ترديدمان افزوده گرديد .
زيرا سبك لوائح با سبك مؤلّفات قاضى همدانى مختلف بلكه متضادّ است چون سبك عين القضاة ساده و پرشور و عارى از تشبيه است درحالىكه در لوائح صنايع لفظى و تشبيهات و استعارات زيادى ديده مىشود .
اينك براى اثبات اين حقيقت چند نمونه از رسالهء لوائح را مىآوريم و سپس نمونههاى مشابه آنها را از تمهيدات قاضى همدانى ذكر مىكنيم تا اين قضيه روشن گردد . دربارهء سلطان محمود ، مؤلّف لوائح مىنويسد : « محمود . . . چون بر سرير عزت بار دادى اياز بر حاشيهء بساط عزت بندوار بر قدم حرمت ايستاده بودى و چشم انتظار گشاده باز چون در خلوتخانهء انس درآمدى . . . اياز محمود شدى و محمود اياز » « 1 » و قاضى همدانى چنين مىگويد : « دريغا اياز گفت : در خدمت سلطان هيچ گناه چنان نمىدانم كه مرا بر تخت مملكت مىنشاند و آنگاه او زير تخت من
هامش
( 1 ) - لوائح ص 5 ؛