تكيه بر مفهوم حادث مىكند درصورتىكه مؤلّف رسالهء يزدانشناخت در مورد اثبات وجود خدا بر مفهوم ممكن تكيه مىكند « 1 » .
تعارض ديگرى كه بين آراء اين دو كتاب وجود دارد دربارهء مفهوم علم و عقل است زيرا عين القضاة در زبدة الحقائق معرفت را بالاتر از علم و بصيرت را بالاتر از عقل دانسته است اما مؤلف يزدانشناخت انسان را چيزى جز عقل نمىداند و عقل را مانند فلاسفهء يونان قوهء ناطقه مىداند « 2 » . ديگر اينكه وحى در زبده عبارت از مشاهدهء عالم ازل است درصورتىكه مؤلف يزدانشناخت وحى را مشاهدهء عالم معقولات كه از عالم مادى منتزع شده است مىداند « 3 » .
در حقيقت كتاب يزدانشناخت خلاصهاى است از آراء فلاسفهء اسلامى كه از فلسفهء يونانى بسيار متأثر بودند و غزالى كه استاد عين القضاة بود اين گروه را تكفير كرد درصورتىكه نوشتن زبدة الحقائق نتيجهء مستقيم آراء غزالى بر قاضى همدانى بوده است كه كوشش مىكرد مشكلاتى را از قبيل علم خدا بجزئيات و صدور عالم از واجب و غيره كه باعث انحراف فلاسفه شده بود حل كند .
3 - رسالهء لوائح
لوائح رسالهاى فارسى است كه بسبك و روش سوانح احمد غزالى نگاشته شده است . قديمترين تذكرهاى كه در آن ، از اين رساله سخن رفته و مؤلفش آن را از آثار عين القضاة شمرده مجالس العشاق طبسى است نمونهاى از آن را كه كموبيش با لوائح « 4 » چاپى مطابق است نقل كرده است ولى تذكرهنويسان قبل از طبسى هيچ جا
هامش
( 1 ) - ر ك : يزدانشناخت ص 15 و 16 ؛
( 2 ) - ر ك : يزدانشناخت ص 24 تا 34 ؛
( 3 ) - ر ك : يزدانشناخت ص 47 تا 58 ؛
( 4 ) - مجالس العشاق ص 70 و نيز در لوائح چاپى ص 76 و 77 ؛ در طرايق الحقائق ج 2 ص 6 - 245 ؛ و در رياض العارفين ج 1 ص 7 - 176 فقط نام لوائح عين القضاة ذكر شده است ؛