كلمات در رسالهء لوائح ابدا اثرى وجود ندارد و اين فرقى بزرگ است .
از طرف ديگر در مكاتيب و تمهيدات قاضى همدانى مكرر ديده مىشود كه دربارهء يك موضوع مانند عشق ، وصال ، ابليس و غيره . جملهها و عبارات و گاهى صفحات مشابه با اختلاف اندك وجود دارد ؛ درصورتىكه از اين تشابه در رسالهء لوائح هيچ خبرى نيست .
اما تشابه آراء صوفيانه قاضى همدانى با مطالب رسالهء لوائح ؛ بايستى گفته شود كه مؤلّف اين رساله و قاضى همدانى هر دو پيرو مكتب احمد غزالى بودهاند بنابراين عجب نيست كه در آراء آنها تشابهى وجود داشته باشد ليكن اگر بدقت بررسى شود معلوم مىگردد كه بين افكار صوفيانهء قاضى همدانى با نويسندهء رسالهء لوائح فرق زياد است چون رسالهء لوائح تقريبا همان مطالب احمد غزالى است كه تكرار شده ولى در آثار عين القضاة ديده مىشود كه از اين مطالب خيلى عميقتر و مفصلتر سخن رفته است مثلا در رسالهء لوائح چند بار از ابليس عاشق خدا بطور اشاره و كنايه ياد شده .
درصورتىكه در آثار قاضى همدانى از ابليس عاصى و عاشق خدا و مقايسهء او با پيغمبر اسلام بعنوان دو نمونهء عاشق كه جلوهگاه صفات خدائى هستند بتفصيل بحث شده است . در لوائح از ابليس چنين مىنويسد : « آن سرخيل مهجوران را كمالى هست . . . ابو قاسم گرگانى . . . گفتى چندين سالست تا روندهء ابليس صفت طلب مىكنم و نمىيابم آنجا كه نظر سرّ اوست كسى را بدان راه نيست . . . عاشقان دانند كه يادگار معشوق را چه قدر بود ، به نزد عاشقان كار افتادهء دل بباد داده خلعت بايد كه از درگاه پادشاه بود اگر اطلس و اگر گليم سياه . همان عجب حالى
تمهيدات ( فارسى ) — صفحة مقدمهء مصحح 42
مساهمون: عفيف عسيران
صمقدمهء مصحح ٤٢