احراق بر آتش بستند ، اختيار در آدمى بستند ؛ چنان كه آتش را جز سوزندگى صفتى نيست ، و آدمى را جز مختارى صفتى نيست ؛ پس چون محلّ اختيار آمد ، بواسطهء اختيار ازو كارهاى مختلف در وجود آيد ؛ اگر خواهد ، كه حركت كند از جانب چپ ؛ و اگر خواهد از جانب راست ؛ اگر خواهد ، ساكن باشد ؛ و اگر خواهد متحرّك . از بهر اين كار او را بدين عالم ابتلا و امتحان فرستادند كه
« لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا »
.
اگر خواهد ، مختار مطيع بود ؛ و اگر خواهد نبود . پس مختارى در آدمى ، چون مطبوعى آب و آتش و نان و گوشت است در ترطيب و احراق و سيرى و غذا دادن بعد ما كه هر كه را براى سعادت آفريدند جز مختار حركات اهل سعادت نباشد ، و هر كرا براى شقاوت آفريدند جز اعمال اهل شقاوت نباشد . اهل ايمان را بيان مىكند
« أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى نُزُلًا بِما كانُوا يَعْمَلُونَ »
؛ و اهل كفر را قدح كرد ، و وعيد آتش فرمود كه
« وَ أَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْواهُمُ النَّارُ كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها أُعِيدُوا فِيها »
، امّا شيوهء ارادت ، در شرع مقبول نيست
هامش
( 1 ) احراق . . . آدمى بستندASاحراق را بر آتش اختيارى نيستBاحراق در آتش و اختيار در آدمى بستندHRاحراق بر آتش اختيار را در آدمى بستندPU- -
( 1 - 2 ) چنان كه . . . صفتىAHPRSUو آدمى . . .
صفتى ديگرB- -
( 3 ) ازوASUاز وىBHPR- - كه . . . چپASUحركت از . . . چپ كندBHRكه حركت از . . . چپ كندP- -
( 5 ) اين . . . عالمAHPSUاختيارى آدم را بعالمBاين . . . بعالمR- - سورهء 67 ( الملك ) آيهء 2 ك - -
( 6 ) مطيعAHRSو مطيعB - PU- - خواهدABHPSUنخواهدR- -
( 6 - 7 ) چون مطبوعىAHPRSUمطبوع باشد چونBچون مطيعىC- -
( 7 - 8 ) است . . . آفريدندARSUهمچنانك نامك در آتش رفت نه اختيار دارد نه ندارد اما هر كه را از براى . . . آفريدBاست بعد ما . . . آفريدندHگوشت است . . . آفريدندP- -
( 8 ) حركات . . . نباشدAPSUحركات . . . آفريد . . . شقاوت ازو در وجود نيابدBحركات . . . جز مختارى اعمال . . . نباشدHباعمال اهل سعادت نباشدR- -
( 10 ) سورهء 41 ( فصلت ) آيهء 20 ك - -
( 11 ) فرمودAHPSUدادBR- -
( 11 - 12 ) سورهء 32 ( السجدة ) آيهء 20 م - -
( 1 - 12 )A . . . U - M- -