الهى براى مفهوم هر صفتى معنائى مختلف موجود است كه بر گوشهاى ازين طبيعت يگانه دلالت مىكند و در نتيجه اطلاق صفات بر خدا اطلاق حقيقى است نه اعتبارى » « 1 »
پس مفاهيم صفات خدا همانطور كه در عقل ما متباين هستند در خدا هم متباين مىباشند ؛ اين خلاف رأى ابن سيناست كه گفته : ارادهء واجب الوجود در خارج غير از علم او نيست . همچنين مفهوم اراده خدا غير از علم او نيست ؛ اين پاسخ اشتباه است و ابن سينا بدون توجه به اهميت اين مشكل بزرگ اين سخن را درباره مدلول مفاهيم صفات گفته است . ما نمىگوئيم كه صفات خدا متمايز و متعددند مانند وجود آنها در عقل ما ، و الّا كثرت را بذات الهى نسبت دادهايم . اما مىگوئيم اگرچه اين تميز و تعدد وجود خارجى ندارند ليكن با ساير مفاهيم ذهنى اعتبارى كه اساس خارجى ندارند مختلف هستند چون مفاهيم صفات در كمال طبيعت الهى اساس عينى دارند » . « 2 »
اكنون براى روشن شدن حقيقت علاقهء تعدد صفات با وحدت ذات ، مثالى ذكر مىكنيم شايد انديشهء ما را در تصور امرى كه ماوراى تمام اوهام و خيالهاست يارى كند . پنيدو مىگويد : « فرض كنيم كه عكسهاى زيادى از يك مجسمه بزرگ گرفته شده و در هر عكس قسمتى از اين مجسمه ظاهر گرديده است ؛ آيا تعدد عكسها وحدت مجسمه را در هم مىشكند ؟ درست است كه يك عكس به تنهائى يا تمام آنها يك جا قادر نيستند كه وحدت مجسمه را در خارج آشكار كنند ليكن اين عكسها براى تعريف حقيقت اين مجسمه سودمند مىباشند . در مسئله علم به خدا و صفات او خصوصا و در علم ماوراء طبيعت عموما بايد ضرورة ميان يقين تصديقى
هامش
( 1 ) - توماس اكوينى : دائرة المعارف علم الهى جلد 1 سؤال 13 پاسخ 2 .
( 2 ) - يوسف كرم : كتاب الطبيعة و ما بعد الطبيعة . ص 179 .