دعاى « رحمة اللّه عليه » ياد كرده است ، مسلّم است كه كتاب پس از اين تاريخ تأليف شده است . اگر بپذيريم كه ترجمهء « الشيخ الامام ابو محمّد عبد اللّه بن محمّد بن محمّد بن نصر القلّاسىّ » كه در القند دارد ، از صاحب ارشاد است ، مىتوان به اين نتيجه رسيد كه از ميان دو تاريخ وفات او - حدود 500 ه . و حدود 550 ه - كه حاجى خليفه آورده است « 1 » ، حدود 500 ه يا بين اين دو تاريخ درستتر به نظر مىرسد ، زيرا خود صاحب القند در 537 ه درگذشته است .
تكليفى كه قلانسى براى ترجمهء ابياتى به حكيم جوهرى سمرقندى كرده بود (
a
111 /
T
) ، مىتوانست اشارهاى بليغ در تعيين روزگار مؤلف باشد . ولى ما نمىدانيم كه حكيم جوهرى سمرقندى كيست ؟ ( ر . ك : بخش تعليقات ) همچنين مؤلف ، روايتى را مستقيما از خواجه محمّد بن على قوّاس شنيده بود (
b
14 /
T
) ، ولى تاريخ و روزگار اين خواجه نيز معلوم نيست .
از ديگر شاعرانى كه در اين كتاب با نام ، به اشعار آنان استشهاد شده است و تاريخ يا روزگار آنان بر ما معلوم است ، بدين شرح است :
- رودكى ( در گذشتهء 329 ه ) ؛
- ابو شكور بلخى ( كه آفريننامه را در 336 ه به پايان رسانيد ) ؛
- خواجه حكيم سمرقندى ( در گذشتهء 345 ه ) ؛
- فرّخى ( در گذشتهء 429 ه ) .
اين خود قرينهاى مىتواند باشد كه روزگار مؤلف ، از قرن پنجم يا اوائل قرن ششم بوده است .
آثار مؤلف
آيا مؤلف غير از ارشاد يا مرشد كتابى ديگر نيز تأليف كرده است ؟ فعلا به اين پرسش پاسخ مطمئنى نداريم ، زيرا هيچ كتاب ديگرى از او به اطلاع ما نرسيده است . امّا از
هامش
( 1 ) . كشف الظنون ، ج 1 ، ص 70 ؛ ج 2 ، ص 1654 .