II .
دربارهء كتاب
نام كتاب
خود مؤلّف هيچ نامى براى كتاب خود ذكر نكرده است . در يادداشتهايى كه متأخرين بر ظهر برگ اوّل يا عطف نسخههاى كتاب دارند و يا در منابع كتابشناختى ضبط شده است ، نام آن به چندگونه آمده است :
- از منابع قديمتر كه كتاب قلانسى را مىشناساند ، كشف الظنون است . حاجى خليفه ( 1017 - 1067 ه ) در جايى نام كتاب را « الارشاد فى المواعظ و الحكم بالفارسية » « 1 » و در جايى از همين مؤلف « المرشد فى المواعظ و الحكم باللغة الفارسية » « 2 » را آورده است . كه معلوم نيست اين دوگانگى در نام كتابى در يك موضوع ، از يك مؤلف ، نوعى ترديد حاجى خليفه است يا او واقعا دو كتاب را با دو اسم ديده بود ؟ با توجه به ضبط نام « ارشاد » در عطف و ظهريههاى نسخههاى پاكستان و چين ( - دنبالهء مقدمه ) ، معلوم مىدارد كه اين نام رايج بوده است . و تصريحى كه خود مؤلف دربارهء موضوع در ديباچهء كتاب كرده است ، نام كتاب را در اين تصحيح « ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق » ترجيح دادهايم .
- اسماعيل پاشا ( م : 1339 ه ) نيز در هدية العارفين به تقليد از حاجى خليفه ، الارشاد و المرشد ضبط كرده است . « 3 »
هامش
( 1 ) . كشف الظنون ، ج 1 ، ص 70 .
( 2 ) . همانجا ، ج 2 ، ص 1654 .
( 3 ) . هدية العارفين ، ج 1 ، ص 453 ؛ ج 2 ، ص 92 .