- « من در كودكى شنيده بودم كه يكى از مذكّران در مجلس عام چنين گفت كه ابو حنيفه - رضى اللّه عنه - گفته است « اكثر ما يسلب الايمان عند النزع » يعنى بيشتر ايمان كه ربوده شود از بندگان ، به وقت دادن جان بود . اين سخن درست نباشد چه بنده را در آن وقت اگر عقل بود ، ايمان باز ندهد و اگر بىعقل بود ، دادن ايمان درست نبود . من پدر خويش خواجه ابو بكر قلانسى را - رحمه اللّه - پرسيدم كه جواب سخن چيست ؟ گفت : اين سخن از ابو حنيفه درست گشته است و ليكن گوينده معنى اين ندانسته است كه سبب شدن ايمان چه بوده است ؟ سبب شدن ايمان در آن وقت آن بود . . . » (
a
120 /
T
)
و سپس توجيه كرده است .
- مؤلف يكى از اقوال پدرش را چنين نقل كرده است :
« پدر من - رحمة اللّه عليه - چنين گفته است كه بر هركسى رنج كسب بهاندازهء شكّ وى مىنهند . در رسيدن روزى هرچند شكّ وى قوىتر بود ، رنج كسب بيشتر بود . » (
a
100 /
T
)
- تأويلى از آيهء
« إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ »
( الانعام / 166 ) نيز كرده بود . (
a
138 /
T
)
مؤلف [ م : حدود 500 يا حدود 550 ه ]
نام مؤلف در ديباچهء نسخهها با اندكى تفاوت آمده است . در نسخهء
T
نام او « خواجه امام ابو محمّد عبد اللّه بن محمّد بن ابى بكر القلانسى » آمده است (
a
2 ) . لقب « خواجه امام » قطعا از سوى كاتب افزوده شده است . در متون كهن مثالهايى از اينگونه اضافات را داريم . گاهى اين افزودهها از سوى كسى است كه امالى را مىنوشت و به احترام شيخ يا استاد خود با نام او كلمات احترامآميز مىنوشت و جزو متن مىكرد و گاهى از سوى كاتبان پاك اعتقاد متأخر است . « 1 »
هامش
( 1 ) . چنانكه : - « قال الفقيه الزاهد ، العالم العامل نصر بن محمّد بن ابراهيم السمرقندى رحمة اللّه عليه . » ( ديباچهء تنبيه الغافلين تأليف ابو الليث سمرقندى ) .
- « پس ائمه و او اشارت كردند به خواجه [ و در نسخه بدل : خواجه امام ] ابو القاسم سمرقندى » ( ترجمهء السواد الاعظم ، ص 18 ) . -