و رسول - عليه السّلام - « 1 » خبر داد كه آنكس كه او « 2 » را آرزوى بهشت بود علامتش چه بود ؟ « 3 » چنين گفت : « 4 » « من اشتاق « 5 » إلى الجنّة ، [
b
49 ] تسارع إلى الخيرات و من أشفق من النّار ، لها عن اللّذات . و من زهد فى الدّنيا ، هانت عليه المصيبات » . خبر داد كه « 6 » هركه را آرزوى بهشت « 7 » بود بايد كه « 8 » به نيكيها شتابنده بود و هركه از دوزخ ترسنده بود ، از معصيتها پرهيز كنند [ ه ] بود و هركه دل وى بر دنيا سرد شود « 9 » رنجهاى دنيا بر دل وى سبك شود . « 10 »
چون كسى بينى كه پندارد كه امّيد من « 11 » قوىّ است و به طاعت كاهل بود و به معصيت « 12 » دلير ، آن را تمنّا خوانند يعنى آرزو كردن و مولى عزّ و جلّ « 13 » در آرزو بر بندگان دربست چنانكه مىفرمايد :
« أَمْ لِلْإِنْسانِ ما تَمَنَّى »
[ النّجم / 24 ] . خبر داد كه هرچه آدمى « 14 » آرزو كند ، نيابد . و جاى ديگر گفت قوله تعالى : « 15 »
« لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَ لا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ »
« 16 » [ النّساء / 123 ] . خبر داد كه كار بر « 17 » آرزوى شما و آن ترسايان و جهودان « 18 » نيست ، هركه معصيت بكند « 19 » پاداش آن به وى بكنند . معنى اين آيت آن است - و اللّه اعلم - كه آدمى را آرزو بود كه وى معصيت مىكند و خداى تعالى وى را عقوبت نكند و وى بهشت « 20 » طلب نكند و مولى عزّ و جلّ « 21 » مرو را بهشت برساند . « 22 » و اين تمنّى بود [
a
50 ] يعنى آرزو كردن و اين از نفس خيزد . و تمنّى از بهر آن خوانند كه نفس از گزاف آرزو بيرون اندازد بىتأمّل ، چه عرب « منى » را از « 23 » آن « منى » خوانند « 24 » كه وى بجهد « 25 » و « منا » را از بهر آن « منا » خوانند كه آنجا سنگ اندازند . و اين از بهر آن گفتيم كه از گزاف بيرون اندازند ، « 26 » چه نفس در دنيا نديده « 27 » كه كسى به منزل « 28 » نارفته برسد « 29 » يا كسى روى به مشرق نهادى به مغرب رسيدى . و نفس را آرزو مىكند وى به راه بهشت نارفته به
هامش
( 1 ) . صلى اللّه عليه و سلّم .
( 2 ) . وى .
( 3 ) . باشد .
( 4 ) . چنانكه فرمود .
( 5 ) . اشتياق .
( 6 ) . به جاى « خبر داد كه » يعنى .
( 7 ) . + درست .
( 8 ) . « بايد كه » ندارد .
( 9 ) . + همه .
( 10 ) . + و .
( 11 ) . « من » ندارد .
( 12 ) . + ها .
( 13 ) . تعالى .
( 14 ) . + را .
( 15 ) . جاى ديگر فرموده است .
( 16 ) . « من يعمل سوء يجزيه » ندارد .
( 17 ) . با .
( 18 ) . جهودان و ترسايان .
( 19 ) . كند .
( 20 ) . + را .
( 21 ) . تعالى .
( 22 ) . وى را به بهشت رساند .
( 23 ) . + بهر .
( 24 ) . خواند .
( 25 ) . + بيرون آيد .
( 26 ) . اندازد .
( 27 ) . + است .
( 28 ) . منزلى .
( 29 ) . + و .