بازدارد و قوّت رجا بنده را به طاعت حريص گرداند « 1 » و ماندن معصيت هم طاعت است « 2 » هر وقتى كه بنده در دل خويش چنين يابد كه من از مولى تعالى مىترسم و به وى امّيد مىدارم و ليكن به ماندن معاصى « 3 » قوّت نيابد و به كردن طاعت حريص نبود ، پديد آيد كه اين ترس و امّيد وى از روى گروش است كه گرويده است كه از مولى عزّ و جلّ « 4 » ببايد ترسيدن و به وى امّيد ببايد « 5 » داشتن و ليكن چون يقين ضعيف گشته باشد خوف و رجاى وى « 6 » ضعيف گشته باشد ، مىداند و ليكن نمىتواند . و دليل بر آنكه چون خوف و رجا قوّت گيرد بنده به طاعت حريص گردد كه مولى تعالى در قرآن مجيد چنين فرموده است « 7 » كه
« إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ
« 8 »
هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ »
[ البقرة / 218 ] . مولى تعالى خبر داد كه آنان كه گرويدهاند و هجرت كردند در سبيل خداوند عزّ و جلّ « 9 » ، آنهااند كه به رحمت من امّيد مىدارند . و رسول - صلى [
a
44 ] اللّه عليه و سلّم - خبر داد كه « 10 » « انّ الهجرة هجرتان : « 11 » إحداهما افضل من الاخرى « 12 » ، و هى « 13 » ان تهجر السّيئات ، و الجهاد جهادان : أحدهما أفضل من الآخر ، و هو ان تجاهد نفسك « 14 » و هواك » . گفت : هجرت دو است و « 15 » يكى از يكى « 16 » بهتر است « 17 » و آن « 18 » آن است كه از بديها ببرى . و جهاد « 19 » دو است و يكى از يكى « 20 » بهتر است و آنكه بهتر است ، آن است « 21 » با تن و با هواى خويش « 22 » جهاد كنى يعنى بكوشى « 23 » تا حقّهاى مولى تعالى را « 24 » از تن خويش بستانى . پس پديد آمد كه آنكس كه گرويد « 25 » و از بديها بريد و « 26 » با هواى خويش كوشيد ، امّيد دارندهء آنكس است .
و ببايد دانستن كه هرچند بنده خوبتر زيد ، ترس و امّيد وى قوىتر شود ، چه به خبر آمده است از رسول - عليه السّلام - « 27 » كه گفت : « 28 » « ما ازداد المؤمن احسانا الّا ازداد له
هامش
( 1 ) . كند .
( 2 ) . بود .
( 3 ) . معصيت .
( 4 ) . تعالى .
( 5 ) . بايد .
( 6 ) . + نيز .
( 7 ) . + قوله تعالى .
( 8 ) .T: « الّذين » ندارد .
( 9 ) . تعالى .
( 10 ) . « كه » ندارد .
( 11 ) . هجريان .
( 12 ) . الآخرة .
( 13 ) . هو .
( 14 ) .T: لنفسك .
( 15 ) . « و » ندارد .
( 16 ) . ديگرى .
( 17 ) . « است » ندارد .
( 18 ) . + كه بهتر است .
( 19 ) . + نيز .
( 20 ) . ديگرى .
( 21 ) . + كه .
( 22 ) . با تن خويش و هواى خويش .
( 23 ) . بكوش .
( 24 ) . « را » ندارد .
( 25 ) . گرويده است .
( 26 ) . ببريده .
( 27 ) . صلى اللّه عليه و سلّم .
( 28 ) . « كه گفت » ندارد .