مقبول گردد و آن جهد نعمت گردد . باز چون خويشتن بيند و بر افعال اعتماد كند ، عجب آرد و افعال مردود گردد و آن جهد بلا و محنت گردد ، چنان كه ابليس كه خويشتن ديد و بر افعال اعتماد كرد تا بر او بلا گشت . و گفت : درك الشقاء آن باشد كه او را به افعال او بازگذارد و فضل را با او كار نبندد و بدبخت شود .
نبينى كه هيچ فعل خالصتر از فعل پيغامبر نبود عليه السلام . و با اين همه مىگفت : لن ينجى احدكم عمله قيل و لا انت قال و لا انا او يتغمدنى الله برحمة منه و فضل . و نيز خدا گفت :
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ .
و نيز گفت :
لَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا .
اگر فضل و رحمت ما نبودى با تو ترا گمراه گردانيدندى . و نيز گفت : اگر ما ترا استوار نداشتمانى با ايشان ميل كرديى . درست گشت كه نجات بنده در فضل است نه در فعل . چون او را به فعل او بازگذارد بدبخت گردد . باز شادى دشمنان آن است كه چون او را به فعل او باز گذاشتند بدبخت گشت ، دشمن شاد گشت ، از بهر آنكه مراد خويش در او بيابد كه مراد ابليس بدبخت گردانيدن بنده است . چنان كه گفت :
وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ .
و نيز گفت : لاغوينهم . و نيز گفت : لازينن لهم . و نيز گفت :
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ
، الآية .
« انشدونا للنورى :
اقول أكاد اليوم أن أبلغ المدى * فيبعد عنى ما اقول اكاد
فما لي جهاد غير انى مقصر * و عجزى عن طول الجهاد جهاد
و ان رجائى عودة منك بالرضا * و الا فحظى فى المعاد بعاد »
بيت اول چنين مىگويد كه من مىخواهم كه هر روزى حق خداوند خويش بهغايت به جاى آرم ، [ 229 الف ] لكن دور است از من آنچه مىخواهم ، يعنى قصد من درست است لكن عاجزم و نجات بنده خود در