الباب الاربعون قولهم فى الانس
« سئل جنيد عن الانس ما هو فقال الانس ارتفاع الحشمة مع وجود الهيبة » باب انس را بر باب ذكر بنا كرد از بهر آنكه ما ياد كرديم كه ذكر بر مقدار مشاهدت باشد . هرچند مشاهدت بيش گردد ذكر بيش گردد . چون مشاهدت بسيار گشت انس بار آرد .
نبينى كه در شاهد هركس كه با چيزى صحبت بسيار كند با آن چيز انس گيرد ، چندانكه آن انس برابر عشق بيستد تا چنان كه عاشق از معشوق جدا گردد ، [ 111 ب ] به فراق معشوق الم يابد . آن چيز كه با او انس دارد چون فراق پديد آيد همچنانكه عاشق به الم افتد .
نبينى كه چون كافران مكه را با بت انس افتاده بود و در بت منفعت و مضرت نه ، چون الف و انس غالب گشت او را معبود گردانيدند و برابر خداوند هفت آسمان و زمين گردانيدند . چون ايشان را از اين محال نهى و زجر آمد زن و فرزند فدا كردند ؛ مال و وطن فدا كردند ؛ تن و جان فدا كردند ؛ و آن نبود مگر فراق انس كه عاشق بر فراق معشوق اين كند تا بدانى كه حال انس حال عظيم است .
و نيز باشد كه كسى از چيزى ترسان باشد چنان باشد كه ناگاه