جسمانى بيند و از لذّات عالم جسمانى نوميد شود و هركه مرو را رجم نفسانى كنند رنج نادانى بيند و از لذّات عالم روحانى بريده شود و به عذاب جاودانى پيوندد ، بايد كه مؤمن گمان نبرد كه سنگسار نفسانى آسانتر است از سنگسار جسمانى كه سنگسار جسمانى آسانتر است از سنگسار روحانى ، از بهر آنكه رنجهاى جسمانى گذرنده است و رنجهاى نفسانى باقى است ، و نيز گوئيم « 1 » كه ايزد تعالى اندر معاملات كه ميان خلق باشد اندر معاملات دنيا دو گواه فرمود گرفتن بر درستى آن چنان كه فرمود :
وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ
« 2 » گفت چون مر يكديگر را وام دهيد دو مرد راستگوى گواه گيريد ، چون زنا را ياد كرد چهار گواه خواست چنان كه فرمود قوله تعالى :
لَوْ لا جاؤُ عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَداءِ فَأُولئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكاذِبُونَ
« 3 » گفت چون بزنا دعوى كنند چهار گواه بايد كه بگذرانند و چون آن گواهان نيارند آن گويندگان به نزديك خداى دروغ زنانند ، معنى اين آيت اندر باطن چنانست كه اگر آن چهار گواه نباشد آن گوينده آن زنا خود كرده باشد ، و به ظاهر معنى اين آيت درست نيايد از بهر آنكه ممكن باشد « 4 » كه كسى زنا كرده باشد و آن چهار گواه نباشد كسى آن بگويد « 5 » لازم نيايد كه سوى خداى دروغ زن باشد از بهر آنكه خداى دانا است كه او همى راست گويد هرچند او گواه ندارد كه راستگوى را بسوى خداى بگواه حاجت نيست كه او جلّت
هامش
( 1 ) نخ : گويم .
( 2 ) سورهء 2 آيهء 282
( 3 ) سورهء 24 آيهء 13 .
( 4 ) نخ : نباشد .
( 5 ) نخ : نگويد .