گفتار دوازدهم اندر سورهء اخلاص و بيان آن
گويم بتوفيق خداى تعالى كليمهء اخلاص كه لا إله الا اللّه است كليد در دين مسلمانيست و هركه او را بگيرد بسراى بيت اسلام اندر آيد « 1 » و مرو را كليمهء اخلاص از بهر آن گفتهاند كه اخلاص به زبان تازى پاكيزه كردن باشد و گويندهء اين قول بايد كه پاكيزه كند مر دين خويش را بگفتار اين كليمه از آلايش بتپرستى و پليدى گفتار ناشنويان « 2 » و تاريكى مذهب دهريان و جز آن ، و چون اعتقاد گويندهء اين قول با گفتارش برابر شود بدور كردن صفات دو مخلوق از لطيف و كثيف از توحيد آنگه بقول و اعتقاد درست باشد و پس از آن مرين اعتقاد و قول را عملى درخورد « 3 » بايد كرد تا مر گفتار او را كردار او بردارد و بعالم علوى برد چنان كه خداى تعالى گفت قوله تعالى :
إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ
« 4 » و همچنانكه كليمهء اخلاص آغاز دين است سورهء اخلاص انجام دين است و آغاز و انجام بفرمان صانع حكيم لازم آيد كه درخورد يكديگر باشند .
و گوئيم كه سورهء اخلاص بازپسين همهء قرآن است كه فرود آمده است تا گشادن در دين و بستن آن هر دو از پاكيزگى باشد و ليكن كارها و چيزها بآغاز اندر حدّ قوّة باشند و آنچه اندر حدّ قوّة باشد ضعيف باشد و به آخر اندر حدّ فعل آيد و قوى شود پس همچنين كليمهء اخلاص اندر شهادة بحدّ قوتست و اندر سورهء صمد
هامش
( 1 ) رجوع شود بزاد المسافرين صفحه 220 چاپ كاويانى .
( 2 ) كذا فى نخ ، فلعل الصواب : ثنويان .
( 3 ) نخ : در خود .
( 4 ) سوره 35 آيه 11 .