و اندر تنهاى شما پس شما همىنبينيد ، چنان كه گفت قوله تعالى
وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ
« 1 »
فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ
« 2 » هميگويد چند نشانيهاست اندر آسمانها و زمين كه بگذرند بر آن و ايشان از آن نشانيها روى گردانيدهاند ، و ديگر جاى گفت قوله تعالى :
أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا
« 3 »
فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
« 4 » هميگويد انديشه نكنند « 5 » اندر آفرينش آسمانها و زمين ، و ديگر جاى گفت قوله تعالى :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
« 6 » ميگويد هيچ چيزى نيست كه نه تسبيح كند به حمد او و ليكن شما ندانيد تسبيح كردن ايشان ، اما تسبيح كردن ايشان آن باشد كه نشان اين حدود داند كه اندر هر چيزى نهاده است تا دليل باشد بر حق و آن تسبيح آنست كه گواهى دهند هر يك با لا إله الّا اللّه زيرا كه اندر هر يكى نشان يكى و دوئى و سهئى و چهارى و هفتى و دوازدهى پيداست تا هر چيزى دليل باشد برين حدود كه ميانجىاند ميان خدا و ميان خلق . ياد كرديم از بيان شهادة مقدار كفايتى .
هامش
( 1 ) نخ : آياة .
( 2 ) سوره 12 - 105 .
( 3 ) نخ : يتفكروا .
( 4 ) سوره 7 - آيه 184 .
( 5 ) باعتبار « يتفكروا » است و صحيحش « نمىنگريد » بايد باشد الّا اينكه بگوئيم مصنّف « ينظروا » را هم بمعنى انديشه گرفته است .
( 6 ) سوره 17 - آيه 46 .