فرمودن ، امر بديعى نيست كه اختصاص به كفّار داشته باشد . اتّفاق افتاده است كه مؤمنين را هم اينطور موت واقع شده است ، در آب غرق شدهاند و باد آنها را از بلندى به زير افكنده است و زنده آنها را مدفون نمودهاند . پس محقّق مىشود امرى را كه خداى تعالى در كلام مجيد اظهار بفرمايد از امورى خواهد بود كه خلايق از اتيان به مثل آن عاجز باشند و هيچ عقوبتى در عالم ، مشابهت به عقوبت خداى تعالى نخواهد داشت . چون نيك تأمّل فرمايند اهل ذوق و بصيرت ، تصديق خواهند فرمود كه همين است و سواى اين نيست ، بلكه مقصود از معنى آيهء
فَمِنْهُمْ مَنْ أَرْسَلْنا عَلَيْهِ حاصِباً
قوم عاد و ثمود است كه باد را بر ايشان مسلّط نمود ؛ يعنى مجموع آنها را مسخ كرد و به صورت طيور درآورد و در هوا متفرّق نمود . در طير عنصر باد غلبهء بر ساير عناصر دارد و « حاصب » در لغت باد تندى را مىگويند كه غبارآلود باشد و خاك را از زمين با خود بردارد و در هوا سارى نمايد ؛ و پرواز نمودن طيور به جهت ازدياد و غلبهء عنصر باد است كه ما بقى عناصر هيكل طير را با خود متحرّك نموده ، در هوا طيران مىكنند و به يكديگر مىخورند و تا ابد و إلى ما شاء اللّه به همين حال باقى خواهند بود .
و غرض از معنى
وَ مِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ
قوم بنى اسرائيل است كه به صورت سباع و قرده مسخ شدند كه صيحه لازمهء آنصورت است . نبينى كه چون آدمى ، سباع و بهائم را ديد ، به آنها صيحه مىزند . پس ايشان را اخذ صيحه شده است ؛ هر جا وارد بشوند ، به آنها صيحه زده خواهد شد .
و مفهوم معنى :
وَ مِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنا بِهِ الْأَرْضَ
قوم لوط و قارون است كه ايشان به صورت موش و چلپاسه و سوسمار و حشرات الارض شدند كه پيوسته