توجيه آيه اين است كه : قريه عبارت از اين عالم است و مبناى كار اهل اين جهان بر اين بوده است كه از مردمان فقير و بىبضاعت اعراض مىكنند . هرچه بخواهد ، نمىدهند . ديوار ، كنايه از توكّل است كه در آنوقت صبر بايد كرد و سور توكّل را بايد استوار نمود و بنيان او را محكم كرد كه از ملاحظهء اعراض خلايق از شخص بنيان صبر و توكّل منهدم نشود ؛ و در زير ديوار صبر و توكّل ، گنج قناعت را پنهان كردهاند . چون طفل نفس مطمئنّه و صورت ظاهر او بزرگ بشود - يعنى به مدارج عاليه برسد - از اين كنز مخفى بهرهور گردد .
مخفى نماناد آنچه را كه موسى در ملاقات با خضر ديد و مشاهده نمود از نشستن به كشتى و سوراخ نمودن كشتى و سر بريدن آن طفل و استوار نمودن ديوار ، اين جمله صفاتى بود [ كه ] در كمون موسى موجود و مندرج بود . دست تصرّف و يد باسطهء خضر ، مجموع آنها را از باطن موسى بيرون آورده ، در نظر او مجسّم و ملحوظ گرديد به طورىكه همچنين دانست كه از خارج آمدهاند ؛ دخل به او ندارند . خضر ظاهر كشتى آمال و امنيّت موسى را سوراخ كرد و او را به اقلّ ما يقنع از نعمتهاى دنيوى قناعت داد و طفل جهل او را مجسّم فرمود و در حضور موسى سر بريد و مقتول كرد و ديوار توكّل موسى را قوىّ نمود كه در شدايد قوم مصابرت فرمايد و از گنج قناعت برخوردارى جويد . چون تكميل موسى به انتها رسيد ، خضر فرمود : توجّه به مركز خاك كن و به امر بعثت و رسالت خود مشغول باش . چون دانستى كه مبناى كار اين جهان به غلبهء حرص و آز است و حرص را به گاو تشبيه نمودهاند و به رعايت همين نكته خداى تعالى در قرآن ابا بكر را طاغوت لقب داد . طاغوت مأخوذ از طغّ و طغيا است و به معنى
هادى المضلين ( در علم كلام ) ( فارسى ) — صفحة 162
مساهمون: ملا هادي السبزواري
ص١٦٢