تتميم در بيان اعجاز قرآن به وجهى احكم و اسلم
بدان كه بيان اعجاز قرآن به وجهى احكم و اسلم از اين مىتوان ، و آن وجه آن است كه با خصم معاند مىگوييم كه اگر قرآن فى نفسه معجزه « 1 » است و بشر قادر بر اتيان به مثل آن نيست ، فهو المراد ؛ و اگر در قدرت و قوّت ايشان ، معارضهء به مثل قرآن هست و قرآن فى نفسه معجزه « 2 » نيست ، پس مىگوييم كه چون اين فرسان ميدان فصاحت با كمال حرص بر معارضه و قدرت بر مقابله و نهايت عداوت [ 118 ] به مرتبهء قيام به محاربه ، معارضه نكردند و نتوانستند كرد ؛ پس معلوم شد به يقين كه اين قرآن از جانب حقّ سبحانه است ، و مفترى و مخترع بشر نيست ، و معجز است ، و هو المطلوب .
تحقيق در زيادتى و نقصان در قرآن و ترتيب آيات
بدان كه قرآن به اتّفاق امّت ، محفوظ و مصون است از زيادتى . و پيش محقّقان اماميه و اشاعره و غيرهم من الفرق ، از نقصان هم محفوظ و مصون است ، چنان چه حضرت سيّد مرتضى ، علم الهدى در رسالهء [ المسائل ] الطرابلسية « 3 » به مبالغهء تمام ، بيان
هامش
( 1 ) . ش : معجز .
( 2 ) . ش : معجز .
( 3 ) . س : « طرابلبسانى » . ش : « طرابلسيات » . نقل است كه شيخ ابو الفضل ابراهيم آبانى طرابلسى ، به دفعات ، سؤالاتى را از سيّد مرتضى ( م 436 ه . ق . ) پرسيده است . آن گونه كه در كشف الحجب آمدهاست ، او دربار اوّل 17 سؤال را مطرح كرد ؛ امّا در مرتبهء دوم ، مجموعهء سؤالات او به 12 پرسش تقليل يافت : 9 سؤال پيرامون مسائل امامت ، پرسش دهم پيرامون وجه اعجاز قرآن ، سؤال يازدهم دربارهء چگونگى مسخ مسوخ و پرسش پايانى پيرامون سخن گفتن مورچه و هدهد . در مرتبهء سوم ، در شعبان 427 ، 23 سؤال را پيرامون مسائل گوناگون كلامى طرح كرد ، كه نخستين آنها دربارهء مدرك بودن حقّ تعالى بود . در مرتبهء پايانى نيز 25 پرسش را طرح كرد .
سيّد مرتضى ، تحت عنوان جوابات المسائل الطرابلسية الاولى ، جوابات المسائل الطرابلسية الثانية ، جوابات المسائل الطرابلسية الثالثة ، جوابات المسائل الطرابلسية الرابعة ، به تمامى پرسشهاى آبانى طرابلسى پاسخ داد . ر . ك : الذريعة ، ج 2 ، ص 89 . در مقدّمهء كتاب الذريعة إلى اصول الشريعة ، صص 18 - 19 ، مصحّح مدّعى -