و بالجمله در طى بحث سابق معلوم شد كه واجب تعالى مركب نيست زيرا كه مركب ممكن است ، و أيضا واجب تعالى اگر مركب باشد اجزاى او واجب و ممكن باشند يا واجب اگر واجب باشند تعدد واجب لازم آيد ، و ظاهر گرديد بطلان اين .
و اگر ممكن باشند هرآينه ممكن را موجدى بايد و آن موجد نشايد كه كل باشد زيرا موجد جزء نتواند بود ، و الا دور لازم آيد ، زيرا كه كل محتاج است بجزء ، پس جزء محتاج به او نتواند بود و درين هنگام علت جزء ممكن ديگر است يا واجب ديگر ، دور و تسلسل باطل است ، پس منتهي شود بواجب و لازم آيد كه واجب دو باشد : يكى واجب اول كه مركب فرض كرده شد و يكى واجب دوم كه علت جزء واجب اول باشد و اما بنابر سيم ظاهر است و اما بنابر چهارم چه هر يك از موصوف و صفت محتاج به ديگرى است ، پس اگر آن صفت ممكن باشد احتياج واجب در كمال ذاتى خود به آن صفت لازم آيد فلا محاله بايد كه آن صفت واجب باشد و از اينجا تعدد واجب لازم آيد .
بيان اين مدعى بوجه ديگر آن است كه اگر صفات واجب زايد بر ذات او باشد علت و سبب آن صفات ذات واجب بالذات است ، پس اگر خلق آن صفات را به مجرد ذات خود نمايد لازم آيد كه در آن مرتبه متصف به اين صفات كماليه نبوده باشد پس نقصان او بحسب مرتبهء ذات لازم آيد و باز چون تواند بود كه اين صفات كماليّه را خلق نموده باشد بىآنكه او را اين صفات باشد ؟
بدان كه اين مدعى به دو طريق ثابت است اول اثبات آنكه صفات عين ذات واجباند و اين مسلك را مناسبت با صفات ثبوتيه است ، فلهذا در آنجا مذكور گرديد ، دوم نفى زيادتى آن صفات و اين مسلك را مناسبت با صفات سلبيه است فلهذا در - اينجا مذكور شد و در كلام ائمه هدى عليهم السّلام اشارت به اين مسلك واقع است كه « عينية الصفات ترجع الى نفيها »
لطائف غيبيه ( آيات العقائد ) ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: مير سيد محمد علوى عاملى
ص١٦٦