و بسا باشد كه در عثمان فضايل چندى باشد كه اكمل باشد از اين فضايل نزد كسانى كه امامت تابع بيعت ايشان است به مقتضاى امر عمر ، و اگر چه اعتراف كردند اهل شورى به عدم تحقق فضائل كه امير المؤمنين عليه السّلام ذكر كرد در هيچ كس و يا متحقق نشده باشد در او فضائلى كه معارض فضايل امير المؤمنين عليه السّلام شود ، و اما عدم بغض ناس با عثمان به واسطهء عدم قتل بلكه عدم مقاتله با شجعان و دور بودن او از معارضهء ابطال و فرسان بلكه عدم اتصاف او به كمالات زايده كه باعث شد اهل بغى و طغيان باشد گشته است سبب اختيار او به واسطهء رعايت تشييد اساس اسلام و ايمان .
جواب آنكه : اگر مناشدهء آن حضرت از براى آن بود كه ذكر كردى و اختيار با اهل شورى بود و اختيار كردن ايشان كسى را كه خواهند جابر بود نمىگفت امير المؤمنين عليه السّلام كه : نحن الصابرون فى هذه البيعة ليقضى اللّه أمرا كان مفعولا چه اين قول از امير المؤمنين عليه السّلام دلالت مىكند كه اين بيعت بيرون بوده است از قانون شرع و دين و الّا اطاعت شرع و انقياد آن بر آن حضرت شديد نبود تا محتاج باشد به صبر ، بلكه امثال اين اهتمام و اظهار تحسّر نبودند مگر به واسطهء مشاهده كردن آن حضرت عصيان و طغيان را به واسطهء ظاهر كردن از براى مسترشدين آنچه كردهاند اهل جور و عدوان چنان كه ظاهر شد از براى تو در موضعش به اوضح تنقيح و بيان .
و آنچه مذكور شد كه بعض فضايل مذكوره صلاحيت آن ندارد كه كسى به آن استدلال كند بر معين بودن آن حضرت به استحقاق ضعيف است ، چه اصل استحقاق آن حضرت امر را ظاهر بود از براى اهل شورا بلكه از براى جميع مسلمانان ، و بعد از اصل استحقاق كل واحد از مرجحات بس است در دلالت كردن بر معين هرگاه نه اين مرجح و نه معارض آن در ديگرى نباشد به واسطهء
ضياء القلوب مباحثى در امامت ( فارسی ) — صفحة 329
مساهمون: محمد بن عبد الفتاح سراب تنكابنى (فاضل سراب)
ص٣٢٩