داعى - واقعا در جواب مغلطه فرموديد سؤال مخلص راجع به تمام دوره خلافت ابى بكر نبود بلكه عرض كردم در سقيفه « 1 » بنى ساعده در وقت رأى دادن بخلافت ابى بكر اجماع امت على القاعده دخالت داشتند يا فقط چند نفرى كه تشكيل دستهء كوچكى را ميدادند در آن سر پوشيده كوچك رأى دادند و بيعت كردند .
حافظ - بديهى است آن عدهء قليل كبار از صحابه بودند ولى بمرور اجماع واقع شد .
داعى - بسيار ممنون شدم كه مطلب را پيچ نداديد و حقيقت را بيان نموديد شما را به خدا انصاف دهيد رسول خدا كه اولى و احق بود باينكه صراط مستقيم و راه راست را به روى امت باز نمايد اين حق بزرگ را از گردن خود ساقط و بامت واگذار نمود كه فقط چند نفرى سياست بازى نمايند يكى از آنها با ديگرى بيعت نمايد چند نفر ديگر از رفقا هم بيعت نمايند ( و قبيلهء اوس روى عداوتى كه با قبيلهء خزرج از قديم داشتند و اينكه مبادا آنها جلو بيفتند و سعد بن عباده امير گردد بيعت نمايند ) بعد مردم بمرور از ترس و يا طمع تسليم گردند و حكومتى بر قرار گردد كه امشب جنابعالى نام آن چند نفر را اجماع بگذاريد ؟ ! آيا ساير مسلمين متفرق در بلاد مكّه و يمن و جدّه و طائف و حبشه و ساير مدائن و قراء از امت مرحومه نبودند حق نظر و رأى در تعيين خلافت نداشتند .
اگر دسيسهاى در كار نبود و سياست بازى و قراردادهاى قبلى منظور نبود و اين دليل شما حق بود چرا صبر نكردند تا نظر جميع مسلمين را در امر با عظمت خلافت اخذ نمايند تا اجماع جميع امت مصداق حقيقت پيدا نموده ضلالت و گمراهى در او راه نداشته باشد .
چنانچه در ميان تمام ملل راقيهء جهان معمول است براى تعيين رياست جمهور يا پيشوا استعلام عمومى مينمايند و برأى عموم ملت اخترام ميگذارند رأى و نظر اكثر ملت مورد عمل قرار مىگيرد .
هامش
( 1 ) سقيفه سر پوشيدهاى بود از قبيله بنى ساعده انصار كه در مواقع مهم محل شور و اجماع آنها بود .