از اين قبيل أئمه و پيشوايان در تمام مذاهب و اديان هستند حتّى در مذهب شيعه هم علماء و فقهاء همان مقامى را دارند كه شما براى أئمهء خودتان قائليد و لهذا در غيبت ولى عصر امام دوازدهم عجل اللّه تعالى فرجه در هر دوره و زمان روى موازين علمى با ادلّهء اربعه كتاب و سنّت و عقل و اجماع فتوا ميدهند منتها ما آنها را امام نمىخوانيم چه آنكه امامت اختصاص دارد باوصياء اثنا عشر از عترت طاهره با يك فرق كه بزرگان شما بعدا باب اجتهاد را مسدود نموده يعنى از قرن پنجم كه بامر پادشاه وقت آراء مستحدثهء علماء و فقهاء را جمع نموده و منحصر به چهار نمودند و مذاهب اربعه حنفى - مالكى - شافعى - حنبلى را رسميّت دادند و مردم را مجبور نمودند كه بيكى از آن چهار مذهب عمل نمايند كه تاكنون رايج است .
و معلوم نيست كه در مقام تقليد ترجيح فردى بر افراد ديگر بچه دليل و برهان است امام حنفيها چه خصيصهاى دارد كه مالكيها ندارد و امام شافعيها چه دارد كه امام حنبليها ندارد .
و اگر ملت اسلامى مجبور باشند كه از فتاواى آن چهار تجاوز ننمايند جمودت بسيار سختى جامعه مسلمين را فرا گرفته و ابدا ترقى و تعالى در آنها راه پيدا نمىكند .
و حال آنكه يكى از خصائص دين مقدّس اسلام اينست كه با قافله تمدّن در هر دوره و زمانى پيش ميرود و اين مطلب لازم دارد فقهاء و مجتهدينى را كه در هر دوره و زمان با حفظ موازين شرعيّه با كاروان تمدّن پيش بروند و حفظ مركزيت مذهبى را بنمايند .
چون بسيارى از امور است كه بواسطهء حدوثش تقليد ميّت در او راه ندارد و حتما بايد مراجعه بفقيه و مجتهد حى نمود و از ابتكار فكر او استفاده و فتواى او را مورد عمل قرار داد .
با اينكه بعدها در ميان شما مجتهدين و فقهاء عالى مقامى پيدا شدند كه بمراتب از آن چهار امام اعلم وافقه بودند نميدانم اين ترجيح بلا مرجّح و حصر نمودن مقام اجتهاد
شبهاى پيشاور در دفاع از حريم تشيع ( فارسى ) — صفحة 272
مساهمون: سلطان الواعظين ( السيد محمد الموسوي الشيرازي )
ص٢٧٢