داعى - جناب آقاى نواب يادآوريهاى شما مورد توجه است و اختصاص به اين مجلس ندارد بلكه قبلا هم عرض كردم عادت داعى بر اينست در هر مجلسى كه عدّهاى از عوام و بىخبران حاضر باشند قطعا روى سخن را بخواص معطوف نميدارم .
چه آنكه غرض از ارسال رسل و انزال كتب جلب نظر بىخبران است و البته اين منظور عملى نميشود مگر آنكه حقايق همان قسمى كه فرموديد ساده و بلسان قوم بيان شود چنانچه در حديث است رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود نحن معاشر الانبياء نكلم الناس على قدر عقولهم « 1 »
البته تقاضاى شما كاملا اساسى و پيوسته مورد توجه داعى بوده اميد است بر وفق مرامتان بيش از پيش عمل نمايم و هركجا غفلتى بىاراده از داعى بشود متمنى است آقايان محترم يادآور شويد .
در بيان اقسام شرك
داعى - آنچه از خلاصه آيات قرآنيه و اخبار متكاثره و تحقيقات كاملهء محققين از علماء و مخصوصا توضيحات مهمهاى كه مرحومين صدر المتالهين و فاضل طالقانى دادهاند شرك بر دو قسم است و ساير اقسام شرك در اين دو قسم مستتر است اول شرك جلى و آشكار - دوم شرك خفى و پنهان .
شرك جلى
شرك جلى و آشكار عبارتست از آنكه آدمى شريكى براى خداى متعال قرار دهد در ذات و يا صفات و يا افعال و يا عبادات .
شرك در ذات
شرك در ذات آنست كه در مرتبه الوهيت و ذات وحدانيت حق تعالى شريك قرار دهد و بلسان قال معترف گردد چون ثنويّه ( بتپرستها ) و مجوس كه به دو اصل و مبدء نور و ظلمت يزدان و اهريمن قائلند .
و نصارى كه قائل به اقانيم ثلاثه گرديدند و ذات خداوندى را بسه قسمت أب و ابن و روح القدس تقسيم نمودند و بعقيدهء بعض از آنها عوض روح القدس مريم مىباشد .
و از براى هر يك از اين سه خاصيتى قائل شدند كه آن دو ندارند و تا اين سه با هم جمع نگردند حقيقت ذات خداوندى بارز نگردد .
هامش
( 1 ) ما جماعت پيغمبران با مردم به مقدار عقلهاى آنها حرف مىزنيم .