قول سيزدهم اندر حدث « 1 » عالم
هرچند كه اندر « 2 » درست كردن انفعال جسم اثبات حدث عالم جسمى كرديم ، خواهيم كه قولى تمام مفرد اندر حدث [ عالم ] بگوييم تا نفوس راهجويان را سوى علم حقيقت « 3 » دليلى باشد و توفيق بر آن از خداى تعالى « 4 » خواهيم - جلّ و علا « 5 » - .
پس گوييم كه اختلاف [ اندر ] ميان مردمان اندر قديمى و محدثى عالم رونده است ( و ) چو دو تن يك چيز را به دو صفت متضاد بگويند ناچاره « 6 » يكى از ايشان دروغزن [ باشد . ] و حدّ راست گفتن آن است كه مر چيز را به صفت او گويى و حدّ دروغ گفتن بر عكس آن است ، چنان كه مر چيز را جز به صفت او گويى « 7 » . [ و حق ] اعتقادى است كه چو مر او را به قول بگذارى ، آن قول راست باشد و باطل بر عكس آن است و آن اعتقادى باشد كه چو مر او را به قول [ بگذارى ، ] آن قول دروغ باشد . و خلق به جملگى اندر قول و اعتقاد به ميان ( راست ) و حق و دروغ و باطل [ به دو ] فرقت شدهاند و راستگويان و محقّقان را نام مؤمنان است و دروغ زنان و مبطلان را نام كافران است ، چنان كه خداى تعالى همىگويد ، قوله :
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْباطِلُ
« 8 » ، و ديگر جاى همى
هامش
( 1 ) .A: حديث .
( 2 ) .C: به .
( 3 ) .C: + از آن .
( 4 ) .CB: - تعالى .
( 5 ) .CB: - جلّ و علا .
( 6 ) .CB: ناچار .
( 7 ) .CB: مر چيز را به صفت او نگويى .
( 8 ) . الحج ( 22 ) : 62 .