و گفتهاند كه آن حضرت : كان أخش النّاس مأكلا و ملبسا و كان نعلاه من ليف و يرقّع قميصه به جلد تارة و بليف اخرى و قلّ أن يأتدم فإن فعل فبالملح او الخلّ فإن ترقّى فبنبات الأرض فإن ترقّى فبلبن و كان لا يأكل اللحم إلا قليلا و يقول لا تجعلوا بطونكم مقابر الحيوانات . « 36 » يعنى لباس آن حضرت درشتترين لباسها و طعامش ناگوارترين طعامها بود و نعلين مباركش از ليف خرما بود و چون پيراهن مباركش كهنه مىشد پينه مىكرد گاهى به پوست پاره و گاهى به ليف . و كم بود كه با نان خورش به كار برد و اگر مىبرد نمك بود يا سركه ، و اگر از آن مىافزود سبزى بود ، و اگر از آن هم مىافزود شير . و گوشت تناول نمىكرد مگر بر سبيل ندرت و مىگفت مگر دانيد شكمهاى خود را گورستان حيوانات .
و بايد دانست كه اين اوصاف و امثال اين اوصاف متواتر است و مخالفين نقل اينها بيش از موافقين كردهاند . همچنين در جميع كمالات آن حضرت جمهور علماى اهل سنّت را سخنى نيست ، و اكثر در اين باب مؤلّفات ساختهاند و مجلّدات پرداختهاند و مىگويند كه در اين كمالات و اوصاف احدى با او مساوى بلكه نزديك هم نيست و به درجهاى از درجات او در علم و عمل كسى نرسيده ، و با وجود اين همه قائلند به افضليّت ابو بكر و متمسّكند در اين قول به اجماعى كه حقيقتش معلوم شد . و مىگويند كه افضليّت در سائر كمالات منافى مفضوليّت در كثرت ثواب نيست . يعنى فضليت به معنى كثرت ثواب است و ابو بكر افضل ثوابا از على است . و هيچ تأمّل نمىكنند و انديشه هم ندارند كه كسى تأمّل كند و بداند ثواب مترتّب نيست مگر بر علم يا عمل ، پس هرگاه كه على در علم و عمل زائد باشد بر ديگران چگونه در ثواب ديگرى بر او زائد تواند بود . و عجب اينست كه به ابو بكر اكتفا ننموده تفضيل عمر و عثمان نيز بر آن حضرت مىكنند و منازعهء معاويه را نيز با آن حضرت در امر خلافت معقول مىدانند بنابر تجويز خطا در اجتهاد . و منقول است كه آن حضرت مىفرمود :
هامش
( 36 ) . مقدمه « شرح نهج البلاغه » ابن ابى الحديد ج 1 / 26 ، چاپ قاهره ، تحقيق : محمد أبو الفضل ابراهيم ؛ « ينابيع المودّة » علّامه قندوزى ص / 150 ، چاپ استانبول .