از اينجاست كه سرور اوليا و قدوهء اتقيا على مرتضى « 1 » - عليه افضل الصلوات « 2 » و اكمل التّحيّات - فرموده است كه : « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » « 3 » ؛ يعنى هر كه نظر كند و نفس خود را بشناسد با اين گردش و تغيّرات و انتقالات ، « 4 » خداى خود را بشناسد ؛ يعنى « 5 » بشناسد كه وى را خالقى « 6 » و آفريدگارى هست .
اگر گويند : حدّ واجب الوجود چيست ؟ « 7 »
گوييم : واجب الوجود آن بود كه وجود وى از ذات وى بود ، و براى وجود خود محتاج به غيرى « 8 » نبود .
اگر گويند : به چه دليل خداى تعالى « 9 » واجب الوجود است ؟
گوييم : زيرا كه اگر واجب الوجودى « 10 » نبودى ممكن الوجود بودى . پس براى وجود خود « 11 » محتاج بودى به غير ، « 12 » زيرا كه ممكن الوجود آن بودى « 13 » كه براى وجود خود
هامش
( 1 ) . آ : « و قدوه اصفيا على مرتضى » و نيز س : « سرور اوليا امير المؤمنين » و نيز 1 / دا : « سرور اوليا على مرتضى ( ع ) » .
( 2 ) . اصل : الصلاة .
( 3 ) . آ ، س ، 1 / دا : « عليه افضل الصلوات و اكمل التحيات » ندارد . و « على مرتضى فرموده » و « است » ندارد . احاديث مثنوى ص 167 و با تعبير : « اذا عرف نفسه . . . » ؛ از احاديث نبوى به نقل از كنوز الحقايق ، ص 9 ؛ مؤلف اللؤلؤ المرصوع ، ص 86 ؛ زغلول : 8 / 395 به نقل از پيامبر ( ص ) .
( 4 ) . مج : « با اين گردش و تغيرات و انتقالات » ندارد و نيز س : « تغيرات و انتقال » .
( 5 ) . آ : « خداى خود را بشناسد ، يعنى » ندارد .
( 6 ) . مج : « يعنى بداند كه » و نيز آ : « كه وى را خالق و آفريدگارى » و نيز س ، 1 / دا : « يعنى بشناسد » ندارد و نيز س : « وى را خالق و آفريدگارى است » .
( 7 ) . آ : « كه حد واجب چيست ؟ » .
( 8 ) . مج ، آ ، س ، 1 / دا : « محتاج به غير نبود » و نيز مر : « محتاج به غير نباشد » .
( 9 ) . س : « خداى تعالى » ندارد ، ولى : « به چه دليل واجب الوجود است خداى تعالى » .
( 10 ) . مج ، مر ، س ، 1 / دا : « واجب الوجود نبودى » و نيز آ : « واجب نبودى » .
( 11 ) . مج : « خود » ندارد .
( 12 ) . مج : « محتاج به غير بودى » و نيز آ : « محتاج به غير بود » .
( 13 ) . مج ، مر ، س ، 1 / دا : « بود » .