است كه تمام لذّتهاى دنيا اگر جمع شوند ، در مذمّت و شدّت ، هيچ كدام برابر طول و عظمت امور آخرت نيست . چنان كه جناب الهى در حديث قدسى مشهور فرموده :
اى آدميزاد ! به قدر عمرت در دنيا ، كار دنيا و به قدر بقايت در آخرت ، عمل آخرت و به قدر طبعت در ثواب و راحت ، طاعت و به قدر صبرت بر آتش معصيت كن .
و چون عادت غيبت از جمله صفات نفسانى است و جاى اخلاق و ملكات در سينه كه از جملهء مراتب نفس است ، پس مرض غيبت ذات الصدور است و علاج ذات الصدور ، به اين دستور العمل مناسب است :
اوّل : نيشتر خوف عذاب مطلق دنيوى و اخروى كه يكى از جمله علاجهاى مشترك است ، رگ باسليق از جانب چپ ، كه جانب شوق به امور دنيويه طبيعت است ، بايد گشود تا از هر يك از اخلاط فاسدهء طبيعت به فصد كه تنقيهء مشترك است ، قدرى دفع شود . بعد از آن نسخه جلّابى منضج از ساير ادويه - كه در علاج مشترك بيان شد - بايد تركيب نمود و بر نفس ، بايد خواند و او به گوش اطاعت بشنود و به كام رغبت بنوشد . تا تتمهء اخلاط فاسده كه هواها و هوسها [ ى ] باطلهء نفس است ، نضج كامل يافته ، بعد از آن ، دواى ديگر از علاجهاى مختصّ كه مذكور گشت ، ترتيب داده ، سر داروى جلاب سابق بايد كرد . تا اخلاق ذميمه و عادات رذيله و اخلاط فاسده ، رغبتها و شهوتهاى باطله ، تنقيهء تمام يافته ، دل و روح ، از همهء اين بخارات و كثافات پاك و پاكيزه شود . بعد از آن معجون ديگر ، از جواهر مواعظ و نصايح منافع و فوايد دنيوى و اخروى كه براى رگ غيبت و نيز از مطلق معصيت است و در علاج مشترك و مختصّ هر دو گذشت ، تركيب دهند كه همهء اعضاى رئيسه و خصوصا دل و دماغ و سينه را تقويت كند و حفظ صحت آنها نمايد تا بار ديگر ، ضعيفى و اخلاط لئام ، عارض نشود و نكسى بر نخورد و در همهء اوقات ، پرهيز و صبر بر ترك هواى نفس و مخالطهء طبع را نگاه بايد داشت .
و نفس را مثل طفل بازى گوش در پيش ملّايى دانا [ و يا ] مثل كرّهاى وحشى در
رسائل فارسى ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: حسن بن عبد الرزاق لاهيجى
ص٢١٩