و گاهى تشنگى فرمايد و گاهى ببرّد و گاهى پيوند [ زند ] و اقسام تربيتها بجا آورد تا آهسته آهسته به بار آيند و حاصل دهند و اگر نه به اين تدبير عمل كند اكثر به بار نرسند و اگر بارى دهند بارى كه به كار آيد نباشد .
همچنين باغبان شفقت الهى به حكمت و رحمت نامنتهاى [ خود ] ريشهء نهالهاى قدس را كه در طينت ملائكهاند ، در خاكدان ابداع دنيا نشانيد و اول ، جمعى از ايشان را برگزيد و به دست لطف و تربيت خود پرورده و اوامر و نواهى و ملك و شرايع مقرر نموده و تربيت ديگران را به ايشان رجوع فرموده تا به منتهاى كمال كه در شأن ايشان است رسند و بعد از برگريزان خزان عمر ، روز قيامت رسيدن ميوهها و چيدن حاصلها است . هر كس حاصل آنچه در بهار عمر دنيا كشته ، بدرود و اندوختهء انبار عمر را به كار برد و چنانچه اگر نهال در آب و گل و برگ تربيت ، بپوسد و ضايع شود ، از بار بيفتد . همچنين روح آدمى هرگاه در گل و آب شهوات و لذّات طبيعت فرو رود بپوسد و باطل شود . و به كار و بار روز قيامت و بهشت نيايد .
پس اگر اشخاص انسان همه متابعت و پيروى انبيا و ائمهء هدى و علما و صلحا كنند و رو به ايشان - كه همهء آيينههاى جمال بىمثال حضرت ذو الجلال لايزالند به ترتيب چنان كه گفتيم - نمايند ، همهء ايشان هر كدام به قدر حوصله و مرتبه و مقام خود تمام نور و ضيا و صفا و جمال و كمال شوند و هيچ ظلمت و سياهى و عيب در هيچكدام نماند . گرچه ميان ايشان تفاوت شدت و ضعف نور و بزرگى و كوچكى چشم بسيار است ، امّا تمام انوارند و هيچكدام اصلا ظلمت ندارند .
و ايضا روح مثل حوضى است خالى ، و قوى و اعضا هر كدام مثل نهرى در آن جارى ، اگر آبهاى شيرين و گوارا داخل نهرها شود حوض از آن پر شود ، و اگر آبهاى تلخ و شور متعفن باشد از آنها همه مملوّ گردد ، و اگر هيچكدام نباشد خالى ماند .
پس ستم باشد كه روز قيامت كه وقت عرض اعمال بر حضرت عليم خبير متعال و انبيا و خلفا و ملائكهء عظام و مؤمنان كرام - عليهم الصلاة و السلام - و موسم درويدن
رسائل فارسى ( فارسى ) — صفحة 205
مساهمون: حسن بن عبد الرزاق لاهيجى
ص٢٠٥