اهل علم و صلاح و تقوى بيشتر نمايد ، از علم و عمل ايشان بيشتر كسب كند و از جملهء بزرگان و خوبان ايشان شود . و هر چند به خلاف اين ، كسى پيروى فسّاق و جهّال و اراذل بيشتر كند ، به ايشان شبيهتر و نزديكتر و از جملهء ايشان شود . مثل آيينه كه هر چند صيقلش بيشتر ، جلا و صفايش بيشتر باشد و هرگاه در ميان نجاست و كثافت بيشتر بماند ، كدورت و رنگش بيشتر و محكمتر شود ، تا حدّى كه صيقلگر هر چند خواهد آن را پاك كند و صفا دهد ، نتواند . و گاه باشد كه زنگ در باطنش نفوذ [ كند ] ، مثل آهنى كه مدّتى در ميان گل [ بماند ] تا به تمام ، مثل خاكستر شود و تا به آتش نگذارند ، علاج نشود . چه روح آيينهاى است كه خداى تعالى او را از نور و ضياى خود براى تماشاى جمال بىمثال خود ساخته كه انواع و اشخاص خلايق هر كدام از قرب جناب او دور تر باشد رو به آنى كه به جناب او نزديكتر و ضياى جمالش در او بيشتر است نموده و دست توسّل به دامن تقرّب او زده از فيض و شرف او ، به او هم نصيب رسد و او هم به قدر مرتبهء خود بهرهمند شود . مثل آيينه كه برابر آفتاب يا گلستان يا انسان باشد ، آيينهء ديگر كه برابر آن آيينه باشد از هر چه در اوست عكس در او حاصل شود و همچنين اگر آيينهء ديگر را برابر آيينهء دوم و ديگرى برابر سوم و هر قدر آيينه بسيار فرض كنى ، به اين نحوه بعضى روى به بعضى باشد ، نور و عكس آيينهء اوّل به ترتيب و تدريج به هم رسد ، امّا ارواح اوّل بار كه مخلوق گشتهاند اگر چه نسبت به ارواح ديگر فضل و كمال بسيار داشته باشند ، مثل ارواح مقدّسهء حضرت خاتم الانبياء و ائمهء هدى - ص - كه در اوّل خلقت اشرف و افضل و اكملند از ساير ارواح ، بعد از آنكه به نهايت مراتب كمالى خود رسند ، امّا نسبت به منتهاى مرتبهء خود هر يك از ارواح به قدرى پستى و سستى دارد كه در مدّت عمر دنيا به سبب طاعت و عبادت خدا و صبر بر انواع مشقتها و بلاى دنيا مرتبه مرتبه از آن نقصان بيرون آيند و به مرتبهء كمال خود رسند . مثل انواع نهالهاى مختلفه كوچكتر و بزرگتر كه به ضرورت آنها را باغبان در خاك كند و گاهى آب دهد
رسائل فارسى ( فارسى ) — صفحة 204
مساهمون: حسن بن عبد الرزاق لاهيجى
ص٢٠٤