نظام فلسفى استوار و كامل به وجود آورده است . نظامى كه على رغم حملات و اعتراضات غزالى ، فخر الدين رازى و ديگران قرنها بر ميراث فلسفى اسلامى مسلط بوده است . نظام فلسفى او نوعى از روح نابغهوار در كشف روشها و استدلالهايى نشان مىدهد ، كه او به وسيلهء آن تدوين مجدد ميراث عقلانى و نظرى صرف فلسفهء يونانى را طلب مىكرد .
ميراثى كه او وارث برجستهء آن است و تا حدودى هم آن را در نظام دينى اسلام وارد ساخت .
نظريهء ابن سينا دربارهء وجود مانند نظريات فيلسوفان مسلمان پيشين ، جنبهء صدورى يا فيضى دارد . از خداى واجب الوجود تنها عقل اول صادر مىشود . زيرا از وجود واحد و مطلقا بسيط ، تنها يك موجود صادر مىگردد . اما طبيعت عقل اول به طور مطلق بسيط نيست ، زيرا ، عقل اول ، واجب الوجود بالذات نيست ، بلكه ممكن الوجود است و امكان آن به وسيلهء خدا فعليت پيدا مىكند . عقل اول بنابر همين ماهيت دوگانه ، كه بر كل جهان مخلوق فرمانرواست ، دو موجود را به وجود مىآورد : 1 - عقل دوم را به واسطهء جنبهء عاليتر وجود خود ، يعنى فعليت 2 - فلك اول و اعلى را به واسطهء جنبهء پستتر وجود خود ، يعنى امكان طبيعى . اين صدور دو جانبه تا پايينترين و دهمين عقل كه دنياى خاكى را اداره مىكند ، ادامه دارد و بيشتر فيلسوفان مسلمان آن را جبرئيل مىنامند .
( تاريخ فلسفه - ج 1 ، ص 5 - 684 ) 6 - 38 - اشارات : « الإشارات و التنبيهات » نام يكى از كتابهاى معروف ابن سينا است كه آن را در اواخر عمر خود نگاشت . اين كتاب شامل ده نهج در علم منطق و ده نمط در علم طبيعى و الهى است . با اينكه ابن سينا اكثر كتابهاى خود را به اسلوب ساده نوشته ، در بعضى از
تهليليه ( فارسى ) — صفحة 93
مساهمون: المحقق الدواني
ص٩٣