نور قيّوم : نور قيّوم است ، كه قيام همه به آن است .
نور محيط : نور محيط است كه به همهء انوار احاطه دارد و ماوراى آن نورى نيست .
نور قهّار : نور اقهر و قهار است ، كه از شدت اشراق و قوّت لمعان غير متناهيش ، به جميع انوار قاهر است . . . و ما سواى او ، اشعه و اشراقات و اشعهء اشعه و اشراقات اشراقات اوست . ( فلسفه در ايران ، ص 199 ) .
2 - 52 - هلمّ حرّا : همچنين . ( معين ) .
4 - 52 - مراتب موجودات : خلاصهء تفكر سهروردى اين است :
1 - اصل نهايى وجود ، نور قاهر است و اقتضاى آن روشنى بخش درنگ ناپذير است . تجلى ، ذات ويژهء نور است . . . لا نور يا غسق چيزى نيست كه از مبدأيى مستقل برخاسته باشد .
2 - تقابل نور و ظلمت تقابل تضاد نيست ، تقابل وجود و لا وجود است .
او اساس وجود را به انوار مجرده و عارضه داند .
الف - نور مجرد : اين نور شامل عقل كلى و عقل جزيى است ، هيئتى به خود نمىگيرد و هرگز به چيزى جز خود تعلق نمىپذيرد .
ب - نور عارضى : اين نور مىتواند به چيزى جز خود تعلق يابد و بدان هيئت بخشد مانند نور ستارگان .
ج - معرفت : وى گويد ، رابطهء ما با موضوع شناخت رابطهء منفعل نيست ، نفس انفرادى بدان سبب كه خود نور است در جريان فعل شناخت نسبت به موضوع شناخت ، نور بخشى مىكند و بالاخره علم اشراقى حضورى در نظر سهروردى مبدأ اساسى معرفت و يا ادراك درونى است .
د - هيولى : وى منكر هيولى به روش مشائيان است . اساس جهان مادى را غسق مىداند يا ماده مطلق و آن وجود مستقلى ندارد و بلكه
تهليليه ( فارسى ) — صفحة 117
مساهمون: المحقق الدواني
ص١١٧