نداشته ميگفته است كه امام دوازدهم وفات يافته و ديگر امامى ظاهر نخواهد شد و قيام قيامت نزديك است « 1 » .
ابن النّديم در الفهرست در باب غيبت بابو سهل رأى خاصّى كه هيچكس نيز قبل از او باظهار آن نپرداخته بوده نسبت ميدهد و آن اينكه ابو سهل ميگفته است كه : من بامامت فرزند امام يازدهم يعنى حضرت قائم ( ع ) معتقدم ولى ميگويم كه : امام دوازدهم در حال غيبت رحلت يافته و فرزند او در حال غيبت جانشين او گرديده ، و اين ترتيب يعنى انتقال امامت از پدر به فرزند در غيبت دوام خواهد داشت تا آنكه مشيّت الهى باظهار امام غايب قرار بگيرد « 2 » .
صحّت نسبت اين رأى به اين شكل بأبو سهل شايد محلّ ترديد باشد چه علاوه بر آنكه در هيچيك از كتب شيعه ذكر آن نيست قطعهاى كه شيخ صدوق در كمال الدّين از كتاب التّنبيه أبو سهل كه در باب امامت بوده نقل مينمايد با رأى علماى اماميّهء اثنى عشريّه در خصوص غيبت تفاوتى ندارد « 3 » بلكه ميتوان گفت كه ابو سهل كه از شهادت دهندگان بولادت و رؤيت و غيبت امام دوازدهم « 4 » و از تصويب كنندگان مقام نيابت و وكالت شيخ ابو القاسم حسين بن روح نوبختى بوده « 5 » از بزرگترين كسانى است كه مسألهء غيبت را موافق عقيدهء اماميّه دفاع و تقرير و در كتب خود مدوّن كرده و بعد از او علماى ديگر اين فرقه در اين طريق هم از او پيروى نمودهاند و اگر هم چنان عقيدهايرا كه ابن النّديم به او نسبت ميدهد در اوّل كار اظهار نموده بوده بأقرب احتمالات بعدها بتصحيح آن پرداخته و رأيى را كه جمهور اماميّه پذيرفتهاند بيان و دفاع كرده است .
5 - ابو سهل نوبختى و حسين بن منصور حلاج
در ايّام غيبت صغرى يعنى در دورهاى كه طايفهء اماميّه منتظر انجام زمان
هامش
( 1 ) -151 . p jdallaH - la'd noissaP , nongissaM ziuoL( 2 ) - الفهرست ص 176 .
( 3 ) - كمال الدين ص 53 - 55 .
( 4 ) - غيبت طوسى ص 175 - 176 .
( 5 ) - أيضا ص 225 .