عنه باشند و مذهب او در اصول دين و توحيد همين است كه ياد كرده آمد و اختلافى كه هست ميان وى و اصحاب رأى در فروعست ، الّا در يك چيز و آن حديث ايمان است كه درستى ايمان را به مذهب او سه شرطست : الاقرار باللّسان و التّصديق بالجنان و العمل بالاركان و چون چنين باشد بيفزايد به طاعت و بكاهد به معصيت و به صحّت اجتهاد و قياس نگويد .
3 - المالكيّه : اصحاب مالك بن انس بن مالك باشند و [ او ] « 1 » امام عراق بود و صاحب كتاب موطّأ . مغاربه و حدود يمن بيشتر مذهب او دارند و تعلّق به حديث پيغامبر صلوات اللّه عليه كنند و گوشت خر اهلى خورند و لواطه با عيال حلال دارند .
4 - الحنبليّه : اصحاب امام احمد حنبلاند و بعضى از ايشان مشبّهيند و او پير بود كه شافعى در رسيد ، او خدمت شافعى كرد و عنان اسب شافعى گرفته بود و مىگفت : اقتدوا هذا الشّابّ المهتدى .
الاشعريّه
اصحاب علىّ بن اسماعيل الاشعرىاند و او از فرزندان ابو موسى الاشعرى بود و گروهى از او به جهت فرق بگويند ( ؟ )
اصحاب الرّأى
اصحاب امام ابو حنيفه نعمان بن ثابت بن المرزبان الكوفى الفارسى رضى اللّه عنه و او مسائل فقه استنباط كرد و كتب فقه تصنيف كرد و او را شاگردان خاستند چون ابو يوسف القاضى و محمّد بن الحسن الشّيبانى و زفر و بو مطيع بلخى رحمهم اللّه ، و ايمان به مذهب او اقرار است به زبان و تصديق به دل و كاستى و فزونى « 2 » در ايمان روا ندارند و قياس و اجتهاد و استحسان روا بينند ، و فقهاى خراسان كه از اصحاب ابو حنيفهاند در اصول مذهب سنّت و جماعت دارند ، امّا بعضى از فقهاى عراق در اصول مذهب معتزله دارند و در فروع
هامش
( 1 ) - كلمهء داخل دو قلّاب افزودهء مرحوم اقبال است . ( م . د . ) .
( 2 ) در چاپى : فزون .