فريشتگان و ستارگان كه بدان صورتها كردهاند و تعبّد مىكنند و به قول ايشان خانهء مكّه به زحل منسوبست و نوبهار بلخ به قمر و همچنين هفت هيكل را نام برند منسوب به هفت ستاره . و بتپرست را گويند آنكه به خدمت بتان مشغول باشد و بتپرست به روزگار پيشين در عرب بود ، امروز به حمد اللّه جز دين اسلام چيزى ديگر نيست و پيغامبر عليه السّلام گفت :
« لا تجمع فى جزيرة العرب دينان » . لا جرم عرب از همهء نجاستها پاك گشتهاند به بركت قرابتى و همزبانى پيغامبر عليه السّلام . امّا به هندوستان بتپرستان بيشتراند و مذهب و فرقت ايشان اينجا ياد كنيم .
مذاهب هندوان
هيچ گروه را آن دها و زيركى نيست از مخالفان كه هندوان راست ، زيرا كه علوم طبّ و نجوم و حساب و انواع ادويه « 1 » و زهر و پازهر و علم نجوم و معرفت طوالع و احكام از هندوستان به خراسان رسيده است و عراق و ديگر مواضع ، و علم فهم و فراست ايشان را مخصوص است و بدان درجه كه دشمن را به وهم مىافكنند و هلاك مىكنند و حكايتها و اخبارها خواندهام ليكن در ايراد آن فايده نيست خاصّه اين كتاب را . حال زيركى و دانش ايشان بر اين جملت است و ابلهى ايشان در كار دين و شريعت بدان اندازه است كه گروهى بتپرستند و از بهر بت خويشتن را بكشند و در آتش اندازند و به نبوّت آدم عليه السّلام مقرّند و بعضى به نبوّت ابراهيم عليه السّلام و بعضى صانع را منكرند و دهرى مذهباند و بعضى ستارگان پرستند و بعضى آنچه به چشم ايشان خوب نمايد آن را تعبّد كنند و بعضى مذهب تناسخ دارند و گويند جان از تن به تنى ديگر شود . و بوزيد حكيم « 2 » گفت بت [ را ] « 3 » به زفان ايشان نام « قاقيط » است و گوشت را حرام دارند بر خويشتن خاصّه گوشت گاو و بيشتر ايشان مى نخورند و حرام دارند بر خويشتن و آنچه خورند نباتى باشد نه حيوانى . و در امانت و راستى دستى عظيم دارند و « برهمن » زاهد ايشان است .
هامش
( 1 ) - اصل : ادويّه . متن اصلاح شادروان كسروى است . ( م . د . ) .
( 2 ) - رجوع شود به حواشى مرحوم اقبال . ( م . د . ) .
( 3 ) - كلمهء داخل دو قلّاب افزودهء مرحوم اقبال است . ( م . د . ) .