ازيشان صادر كردذ متفاوت و مختلف و قابل [ 11 ] اشدّ و اضعف توانذ بوذ . تكبّر يا هر قسمى از آن كه اضافت شوذ طبيعتى ديكر كيرذ و آن را حكمى ديكر توانذ بوذ بخلاف غير . مثلا مانند آنكه جون ادويهء مسهل تركيب كنند ، جون سقمونيا و تربد و شحم حنظل با هم تركيب كنند ، در اسهال فعلى ديكر داشته باشذ و عملى ديكر كنذ ، و اكر زنجبيل اضافت مسهل كنند كه سقمونيا در آن باشذ ، سقمونيا عمل زيادت كنذ ، و جون زاك با او بهم بياميزند رنك سياهى از آن باديذ آيذ و اكر با ديكر جيزها بياميزند آن فعل از آن صادر و حاصل نشوذ ، و امثال آن بسيار است . همجنين تكبّر كه آن صفتى مذموم است با هر سيّئه كه مختلط كردذ ، صورتى و خاصّيّتى ديكر مذموم كيرذ ، بخلاف غير و اينجايگاه درين صورت كه تكبّر اضافت تكذيب آيات شذه ، طبيعتى و خاصّيتى ديكر كرفته كه جزاء آن اينست كه عالم بروردكار حكم آن فرموذه . جنانجه لايق و مناسب آن حال است و متعاقب ياذ كنيم كه جون آن هر دو صفات بذ بهم اضافت شذه جهت جزاء هر يك از آن ، كدام عذاب فرموذه و كيفيّت هر يك بشرح ياذ كنيم .
و جون درين حالت كه بكتابت اين كلمات مشغول بوذ ، اين ضعيف را اشكالى بر فور روى نموذ و بخواست كه مهمل نمانذ . بيشتر آن را بيان كرده با سر بحث و بيان و جواب سؤال اوّلين رويم . و آن اشكال آنست كه اكر قائلى كويذ كه حق در قرآن جهت روز موعود ميفرمايذ كه :
« يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ
ط
كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ »
« 1 » و ديكر فرموذه :
« يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ »
« 2 » و ديكر فرموذه كه :
« إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ وَ إِذَا الْكَواكِبُ انْتَثَرَتْ وَ إِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ وَ إِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ »
« 3 » .
و جون قبور بسر همه انگيخته ميشوذ و بعث بس از همه باشذ آنجه فرموذه كه :
« لا تُفَتَّحُ
و
لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ »
« 4 » . و جون در آن وقت به حكم آيات مذكوره آسمان نباشذ ، كشوذن و ناكشوذن درهاء آن جكونه متصوّر بوذ ؟ ! .
كوئيم همجنين است و لا شك در بهشت اين آسمان نباشذ و درهاء آن كشوذن و ناكشوذن متعذّر بوذ . لكن در احوال متكبّران كه تجربه افتاذه و مشاهد است كه ايشان همواره در دنيا از دست تكبّر خوذ در عذاب باشند ، و آن عادت بد از خود دور
هامش
( 1 ) - الانبياء ( 21 ) : 104
( 2 ) - ابراهيم ( 14 ) : 48
( 3 ) - الانفطار ( 82 ) : 1 - 4
( 4 ) - الأعراف ( 7 ) : 40