ماهيت قيمومت : قيمومت نوعي وصايت ( - - ) وصايت ) ، ولايت وسلطنت به شمار مىرود ؛ از اينرو ، به قيّم ، وصىّ نيز گفته مىشود ؛ 3 چنان كه بر قيّم ، ولىّ غير اجبارى - در برابر پدر وجدّ پدرى كه ولىّ اجبارىاند - نيز اطلاق مىشود . 4
نصب قيّم : پدر وجدّ پدرى مىتوانند براي فرزندان محجور خود ( - - ) حجر ) كسى را به عنوان قيّم نصب كنند تا پس از مرگشان سرپرستى آنان را بر عهده گيرد .
بنابر قول مشهور ، نصب قيّم تنها از شؤون پدر وجد پدرى است وكسى ديگر ، حتى مادر چنين حقي ندارد . از برخى قدما جواز نصب قيّم براي مادر نقل شده است . 5
در صورتي كه نصب نكردن قيّم موجب تضييع كودكان ، ديوانگان ويا أموال آنان گردد ، نصب قيّم بر پدر يا جدّ پدرى واجب خواهد بود . 6
آيا پدر وجدّ پدرى مىتوانند براي فرزند سفيه بالغ خود نيز قيّم نصب كنند يا نه ؟ مسئله محل اختلاف است . منشأ اختلاف ، به اختلاف در ثبوت ولايت براي آنان بر سفيه بالغ برمىگردد ؛ بدين معنا كه آيا پدر وجدّ پدرى مطلقا بر سفيه بالغ ولايت دارند يا تنها در صورتي كه سفاهت متصل به بلوغ باشد وچنانچه سفاهت بعد از بلوغ پديد آيد بر أو ولايت ندارند ؟
چنان كه در فرض پيدايى ديوانگى پس از بلوغ نيز اين اختلاف وجود دارد .
بنابر قول به عدم ثبوت ولايت پدر وجدّ پدرى بر سفيه بالغ مطلقا ويا در فرض عروض سفاهت پس از بلوغ ونيز بنابر قول به عدم ثبوت آن در صورت پيدايى جنون پس از بلوغ ، ولايت تنها براي حاكم شرع ثابت است . 7
چنانچه پس از مرگ پدر وجدّ پدرى ، فرزند نابالغ يا ديوانهاى از آنان بر جا مانده باشد ، بدون آنكه قيّمى بر أو نصب كرده باشند ، حاكم شرع ، ولىّ شرعي وقيّم أو است وبا نبود حاكم شرع ويا دسترس نداشتن به وى ، به قول مشهور ، عدول مؤمنين ( - - ) عدول مؤمنين ) ولىّ شرعي وقيّم ايشان خواهند بود . 8
آيا حاكم شرع مىتواند در صورت نبود پدر وجدّ پدرى ونيز قيّم از طرف آن دو ، كسى را به قيمومت نصب كند يا نه ؟
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 725
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧٢٥