قيد احترازي
قيد احترازي : از اقسام قيد .
قيد احترازي ، قيدى است كه با هدف محدود كردن حكم يا موضوع آورده مىشود ، مانند « أعْتِق رَقَبَةً مؤمِنَةً » كه قيد « مؤمنة » موضوع وجوب آزاد كردن برده را محدود به رقبه مؤمنه وغير آن را از شمول وجوب خارج مىكند ويا
« وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا »
1 كه وجوب حج مقيّد به وجود استطاعت شده است وبا فقدان استطاعت ، حج واجب نخواهد بود .
مقابل قيد احترازي ، قيد غير احترازي قرار دارد كه در حقيقت ، صورت قيد است نه قيد وآن قيدى است كه نه محدود كننده حكم است ونه موضوع ؛ بلكه وصفى است كه در بيشتر افراد طبيعي كه حكم روى آنها رفته است ، وجود دارد ؛ از اين رو ، به چنين قيدهايى قيد غالب گفته مىشود . در اين گونه موارد ، وصفِ آورده شده براي خارج كردن افراد فاقد وصف از شمول حكم نيست ؛ بلكه يا براي اشاره به حكمت حكم تشريع شده است ، مانند آنكه گفتهاند : قيد
« رَبائِبُكُمُ »
در آيهء
« وَرَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ »
2 براي اشاره به حكمت جعل محرميت ربيبه براي مرد است ؛ چه اينكه دختر زن انسان از شوهر قبلي أو ( ربيبه ) از آنجا كه معمولا در خانهء شوهر بعدى زن بزرگ مىشود ، حكم فرزند انسان را پيدا مىكند . يا اينكه براي توضيح معناى موضوع حكم است ؛ از اين رو ، به قيدهاى غالبي كه براي توضيح موضوع آورده مىشوند ، قيدهاى توضيحي نيز گفتهاند . 3
أصل در قيود ، احترازي بودن آنها است ؛ از اين رو ، در صورت شك در احترازي بودن يا نبودن قيدى ، بنابر احترازي بودن آن گذاشته مىشود . 4
قيد اختياري - - ) قيد
قيد توضيحي - - ) قيد احترازي
قيد حكم
قيد حكم : از اقسام قيد .
هامش
( 1 ) . آل عمران / 97
( 2 ) . نساء / 23
( 3 ) . أصول الفقه 1 / 121 ؛ موسوعة الخوئي 46 ( محاضرات 4 ) / 279 - 281 ؛ هداية المسترشدين 2 / 471 - 472
( 4 ) . المعالم الزلفى / 306 ؛ مستمسك العروة 3 / 171 .