تجارت : به تصريح برخى ، فروختن تمامى آب قنات صحيح نيست ؛ زيرا پيوسته در حال جوشيدن وآميختن با آب موجود ودر نتيجة مقدار آن نامعلوم است وتحويل همهء آن امكان ندارد . اين ديدگاه به اشهر فقها نيز نسبت داده شده است ؛ ليكن به تصريح برخى ، فروختن آن با قيد دوام ؛ يعنى تا زماني كه آب در اين قنات جريان دارد ، صحيح وجايز است . 6
اجاره : آيا اجاره دادن آب قنات براي استفاده از آن ، جايز است ؟ مسئله اختلافى است . برخى ، از آن جهت كه با استفاده از آب ، عين آن از بين مىرود - وشرط صحّت اجاره بقاى عين بعد از استفاده است - اجاره دادن آب قنات را صحيح ندانستهاند ، مگر آنكه متعلق اجاره خود قنات باشد . در اين صورت اجاره صحيح وآب به تبع ، داخل در اجاره واستفاده از آن جايز خواهد بود . 7
به تصريح برخى ، جلوگيرى از خروج آب قنات به قصد زياد به نظر رسيدن آن هنگام فروش يا اجاره ، تدليس ( - - ) تدليس ) به شمار مىرود وموجب ثبوت حق خيار براي خريدار يا مستأجر مىشود . 8
أجير گرفتن بر حفر قنات جايز است وبه يكى از دو روش زمان وعمل تعيين مىشود : تعيين زمان ، مانند آنكه بگويد :
تو را براي حفر قنات به مدت يك ماه أجير كردم ودر تعيين عمل بايد أجير ( مقنى ) زمين را ببيند وعرض ، طول وعمق قنات مشخص شود . 9
احياء موات : حفر قنات در زمين موات جايز است وبا كندن نخستين چاه نسبت به خود قنات ونيز زمينهاى مواتى كه پس از جريان آب از اين قنات ، آبيارى مىشوند ، تحجير ( - - ) تحجير ) محقق مىشود 10 وديگرى حق ندارد آن زمينها را أحيا كند ( - - ) احياء موات ) . چنان كه با رسيدن به آب ، بنابر قول مشهور ، حفر كننده مالك آب نيز مىشود . 11
حريم قنات : حريم قنات يا در قبال حفر قناتى ديگر در أطراف آن است ويا در قبال احياى زمينهاى موات أطراف آن .
در صورت نخست ، بنابر قول مشهور ، حريم مادر چاه قنات وچاههايى كه از آن آب مىجوشد ، در زمين سخت پانصد ذراع
و
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 678
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٦٧٨