آمدند ، مكاتب و ديدگاههاى ديگرى در علم كلام و فقه ، پديدار شد .
شوريدن جامعهء شبه جزيرهء عربستان بر واقعيت عقب ماندهء خود در پرتو درخشش نور اسلام و ظهور رسالت محمّدى موجب شكوفايى تمدّن اسلامى در سدهء نخست هجرى شد و از آنجا كه اسلام نور خدا را بر سرزمينهاى مجاور شبه جزيره تا باند و مسلمانان ، عراق ، سوريه و مصر را گشودند و بدين ترتيب با تمدّن روم شرقى و ايران باستان تماس يافتند ، لذا در نتيجهء اين تماس و برخورد ميان تمدّن اسلامى با آن تمدّنها ، انديشهها بر يكديگر تأثير نهادند و دو شيوهء فكرى به عرصه در آمد ، كه يكى از آن دو در پيروان انديشههاى وارداتى جلوهگر شد ، اين عدّه همان فلاسفهاى همچون ابن مقفّع ، ابن ابى العوجاء ، عبداللَّه ديصانى و زنديقان ديگرى از اين دست بودند و گروه ديگرى مىكوشيدند ميان انديشههاى وارداتى واصيل سازش برقرار كنند ، اينان همان كسانى هستند كه علم كلام امروز را بنيان نهادند .
كفر ، در پى انديشه در ذات خدا
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله چند گروه از جمله قدريه را نفرين كرده و فرموده است : « قدريه از زبان هفتاد پيامبر نفرين شدهاند » عرض شد : يا رسول اللَّه ! قدريه چه كسانى هستند ؟ حضرت صلى الله عليه و آله فرمود : جماعتى كه ادّعا مىكنند خداوند سبحان گناهان را بر آنان مقدّر كرده و بر انجام اين گناهان كيفرشان مىكند . » « 1 » قدريه معتقد است : ما عمل را به جا مىآوريم و اين خداست كه پاداش و يا كيفر آن را مىدهد و مسؤوليت اعمال ما را بر دوش دارد . آنها مىگويند : علم خدا قديم است و عمل انسان در علم الهى نهفته است ، پس در حقيقت خدا به اين عمل پرداخته . بسيارى از مسلمانان به دليل وجود اين انديشههاى توجيه گرانه راه را گم كردند و انديشهها و باورهايشان
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، ج 5 ، ص 47 .