آن جهت كه مفهومى از مفهومات و صورتى از صور و ماهيتى از ماهيات است ، و به اين اعتبار از باب تصور است نه از باب تصديق .
و به اين معنى اشاره است كلام محقق طوسى در مباحث اعراض كتاب تجريد « و قد يصح تعلق كل من الاعتقاد العلم بنفسه و بالاخر » يعنى صحت دارد كه تصديق متعلق تصور شود .
متفطن باش ! و اخذ كن اين تدقيق لطيف و اين تحقيق شريف را و غنيمت شمار !
و شارح مقاصد اشارات محقق طوسى ( قدس سره القدوسى ) با اينكه اوايل كلماتش صريح است در اينكه مطلب « لم هو » از باب تصديقات است ، اواخر كلماتش مشعر است بر تفطن او به اين دقيقه كه به بسط تمام تحقيق نمودم . آن محقق فرموده است كه در اين مقام نكتهاى است ، ملخص آن نكته اين است :
ممكن است كه بگوئيم أس مطالب دو قسم است ، يكى از براى تصور است و او « ما هو » است و ديگرى از براى تصديق ، و او « هل هو » است و باقى مندرج است در آن دو قسم .
و « لم هو » كه از امهات معدود است ، مندرج باشد در « ما هو » .
و كلام شيخ كه فرموده است « و كانه يسئل بلم هو ، و عمّا هو - الحد الأوسط او عن ماهية السبب - » اشاره به اين نكته است . تمام شد ملخص كلام شارح محقق .
متفطن باش و بدان كه ؛ از جمله مطالب « اى شىء » است و به او ، سؤال كرده مىشود از مميزات شىء - ذاتى باشد آن مميز ، يا عرضى .
اول معدود است از مطالب علميه - نه ثانيه - چنان كه شارح سابق الذكر تصريح نموده است .
پس فصول كه از مميزات ذاتيهاند در جواب او ، واقع مىشوند - قريبه باشند يا بعيده - نه عرضيات خاصه .
اشاره به آنكه « اى شىء » از امهات است يا فروع
و ليكن محل تنازع و تشاجر است در نزد اهل ميزان ، اينكه « اى شىء » از امهات است ، يا از فروع مطالب شمردهاند ، به جهت اينكه گاهى جواب به او ، مشتمل