ديدم عرش پروردگار را آشكارا !
پس آن حضرت فرمودند كه به حقيقت ايمان رسيدهاى ، پس لازم بدار اين حالت را از براى خود و جدا مشو هرگز از اين حالت .
و از بينات است كه مراد از ايمان توحيد است و مراد از حقيقت توحيد ، توحيد انكشافى عيانى است ، كه به مجاهدات شاقهء نفسانيه و متابعت شريف حقه ايمانيه حاصل مىشود .
و تعبير از آن در نزد اهل بصيرت به عين اليقين و حق اليقين است نه توحيد علم اليقينى كه از برهان محكم البنيان و حجت شديد الاركان حاصل مىشود .
زيرا كه علم اليقين موجب مشاهدهء اهل بهشت و جهنم و مستلزم بروز عرش رحمان نمىتواند شد .
بلكه اين معنا منحصر به علم درايت است كه از رياضات شاقهء نفسانيه و سلوك مسالك ايمانيه حاصل مىشود چنان كه از شارقات سابقه به بسط تمام گذشت و از كلام آن حضرت كه فرمودند « لكل حق حقيقه » نيز اين معنا مستفاد مىشود ، متفطن باش !
و از جملهء شواهد كلام معجز نظام خداوند يگانه است
« كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ - الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ »
« 1 » و
« إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ »
« 2 » ، متفطن باش .
و از جمله كلام حضرت ختمى مآب است : « الشّريعة اقوالى ، و الطريقة افعالى ، و المعرفة رأس مالى ، و العقل اصل دينى ، و الحبّ اساسى ، و الشوق مركبى ، و الخوف رفيقى ، و العلم سلاحى ، و الحلم صاحبى ، و التوكل ردائى ، و القناعة كنزى ، و الصدق منزلى ، و اليقين مأوائى ، و الفقر فخرى ، و به افتخر على ساير الانبياء و المرسلين » .
يعنى : تصديق به آنچه كه از جانب خداوند عالم آوردهام شريعت است و متابعت آنچه كه مىكنم از عمل به مقتضاى شريعت طريقه و اسوهء حسنه است و لهذا در كلام مجيد فرموده « و
لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ »
، « 3 » و معرفت سرمايهء من است و عقل اصل دين من و محبت خدا ، بنيان توحيد من است و شوق مركب من و ترس رفيق من است ، و علم سلاح من است و حلم مصاحب من است ، و توكل
هامش
( 1 ) . سوره تكاثر ( 102 ) ، آيه 7 - 5 .
( 2 ) . سوره واقعه ( 56 ) ، آيه 95 .
( 3 ) . سوره احزاب ( 33 ) ، آيه 21 .