وحدتبين باشد ، وصال در حالت فنا و پيش از فنا نه چنين است ، زيرا كه در اول مشاهده حق شاغل از مشاهده خلق و در دوم مشاهدهء خلق حاجب از مشاهدهء حق است ، و حق اليقين عبارت از اين مرتبه است از توحيد ، چنان كه عين اليقين عبارت از مرتبهء سابقه است ، و گاهى بر مرتبهء سابقه حق اليقين گويند ، و سابق بر آن مرتبه را عين اليقين خوانند .
بدانكه از تقسيمات توحيد ، مراتب آن نيز منكشف گرديد ، زيرا كه هر قسمى مرتبهاى است به اعتبارى ، و هر مرتبه قسمى است به اعتبارى ، لهذا بعضى به مراتب تعبير كردهاند و بعضى به اقسام .
و اين مراتب و اقسام كه مذكور شدند مراتب كليه و اقسام كليهء توحيدند ، و الا مراتب و اقسام جزئيّه توحيد مثل مراتب كشف معنوى غير متناهى است ، چنان كه در شارقات سابقه به حد انكشاف آمد .
بدانكه اگرچه تقسيمات مذكوره ، در حقيقت متقارب و متشار كند ، ولى چون هريك مشتمل است بر لمعه و اشراقى و بر تحقيقى و تدقيقى كه ديگرى فاقد آن است ، و اصل مقصود نيز از غوامض و مشكات مسائل علم توحيد و عرفان است ، لهذا به استيفاى تمام نقل نمودم تا طلاب معارف و حقايق و معارف از هر شجرى ثمرى بردارند و از هر گلى رايحهاى استشمام نمايند « و اللّه الموفق و هو المعين » .
لمعهء نقليه
بدانكه حديث كميل بن زياد النخعى كه در صدد شرح معانى و كشف اسرار او هستم ، هنوز به سند معتبر و غير معتبر در كتب متداوله احاديث به نظر قاصر اين حقير نرسيده است . و ليكن جماعتى از محققين علما و متبحّرين فضلا و معتبرين عرفا در كتب و رسائل خود نقل نموده ، به سلطان اولياء و خاتم اوصياء و سيد اتقيا ، امير مؤمنان و مولاى متقيان ( عليه و على ذريّته الطاهرين آلاف التحيه و السلام ) نسبت دادهاند ، مثل عالم مدقّق و عارف محقق آخوند ملا محمد تقى مجلسى در شرح زيارت جامعه كبيره ، و قدوة العرفا و زبدة العلماء آخوند ملا محسن فيض در كتاب حقايق ، و علامة العلماء شيخ المشايخ احمد احسائى در شرح جامعهء كبيره و رسائل