حمل بعض على بعض و على الكل بالحمل الصناعى و كل على الكل بالحمل الاولى .
[ تكميل ]
[ 65 ] قوله « اسّسوا اثبات المادة فى الاجسام الديمقراطيسية » « 1 »
هو قائل بان الجسم مركب من الاجسام الصغار الصلبة لا من الاجزاء التى لا يتجزى و لا من الصورة و الهيولى فالقوم اثبتوا الهيولى فيها ايضا لقابلية الفصل لا بفعليته اى لو فرض القسمة الفرضية على تلك الاجسام تحدث فى المقسوم اثنينية اذ القسمة على اقسام خارجية حقيقة و هو واضحة ، و وهمية كما فى الجسم الابلق ، و خارجية معنويّة « 2 » كما فى المقام ، و كيف كان فلابدّ فى الجزء المقدارى ان يكون كل جزء له شركة للجزء الاخر فى الطبيعة النوعية الجسمية اذ كلاهما معاعين ذلك الكل ، پس در حقيقة نوعية جسمية جزء نيز با كل شركت دارد ، جزء خط خط است ، جزء سطح سطح است ، كما اين كه جزئين شركت دارند در حقيقة نوعية . و اين برهان بعد از اين است كه جسم مطلق نوع باشد نه جنس و الا لازم نمىآيد و تمام نمىشود پس گوئيم هرگاه از براى واجب الوجود جزء مقدارى باشد يا ممكن است لازم مىآيد كه جزء مخالف داشته باشد با كل ، نظر به آنكه كل واجب است و جزء ممكن ، و يا واجب است لازم مىآيد كه واجب بالذات موجود بالقوّه باشد زيرا كه جسم متصل واحد است و اجزاء بالفعل ندارد و اجزاء بالقوه دارد زيرا كه جزء مقدارى عبارت از همين است ، پس لازمهء اين كلام اين است كه آن جزء در او بالقوه باشد نه بالفعل و چون فرض شده كه واجب الوجود اجزاء مقداريه دارد و اجزاء مقداريه همان اجزاء بالقوه است و اجزاء بالقوه مستلزم اين است كه خود موجود بالفعل نباشد بلكه موجود بالقوه باشد نظر به اينكه اجزائش بالقوه است .
هامش
( 1 ) . 43 / 6 .
( 2 ) . فى الاصل : « وهمية » ، صحّحنا ، وفاقا لبدايع الحكم ص 236 .