تفاوت زكات و صدقه در سخن پيامبر
رسول خدا ( ص ) در نامه خويش كه به پادشاه حمير نگاشته ، اوّل فرمان به پرداخت زكات داده ، و خمس را از شقوق و زير مجموعههاى آن برشمرده است ، كه خود شاهد عموم معناى واژه " زكات " مىباشد . حضرت در ضمن اين نامه مىفرمايد :
« . . . وآتيتم الزكاة من المغانم خمس الله و سهم النبى وصفيّه و ما كَتَبَ الله على المؤمنين من الصدقة . . . » « 1 » .
معناى " مغانم " در اين نامه همان سود تجارت ها مىباشد ، زيرا اعراب بعد از اسلام آوردن به طور مستقل و بدون اجازه رسول خدا ( ص ) جنگى نداشته اند تا از آن غنيمت داشته باشند ، و چون خمس غنيمت جنگهايى كه با اجازه حضرت بود ، مستقيم و بدون واسطه به رسول خدا ( ص ) مىرسيده ، و خود ايشان مباشر اخذ خمس آن و تقسيم بين رزمندگان مى شدند ، پس نيازى نبود در اين نامه از احكام خمس غنائم جنگى سخنى بگويند . بنابر اين مغانم مورد اشاره در اين عبارت ، هر منفعت و سودى را در بر مىگيرد ، كه همان سود تجارت و مثل آن مىشود .
اما از اينكه حضرت در ادامه مىفرمايد :
« و ما كَتَبَ الله على المؤمنين من الصدقة »
معلوم مىشود كه زكات در معناى اعم آن استعمال شده ، يعنى انفاقهاى واجب ، كه دو چيز است :
يكى خمس ، و ديگرى صدقات واجب كه امروزه با نام زكات معروف شدهاند ، و در قرآن كريم واژه " صدقة " براى آن به كار رفته است .
هامش
( 1 ) - فتوح البلدان : ج 1 ، ص 85 ؛ و سيره ابن هشام : ج 4 ، ص 259 - 258 .