درخواست و استجابت نيست و جناب « اسرافيل » مسئول زنده ساختن مردگان است و كار او نيز درخواست و اجابت نيست ، و از مقوله تفويض - به معناى نادرست آن - نيست ، همينگونه اگر ولىّ كامل و انسان داراى نفس پاك و قوىّ همانند انبياء و اولياء ، بر هستى و نيستى و مرگ و زندگى با قدرت خدادادى قادر باشد ، چنين چيزى تفويض ناممكن نخواهد بود و نبايد آن را نادرست شمرد .
همچنين واگذارى امور بندگان خدا به يك روحانيّت كامل كه خواسته او فانى در خواستهء حق و ارادهء او پرتو ارادهء حق باشد و جز خواسته حق را نخواهد و جز بدان روش كه شايستهترين است نرود ، چه در آفرينش و پيدايش و چه در فرمايش و پرورش ، مانعى نداشته بلكه حق است و اين در واقع تفويض نيست ، چنانچه در حديث ابن سنان - كه خواهد آمد - بدان اشارت رفته است .
كوتاه سخن آنكه تفويض به معناى نخست در هيچ كارى ممكن نيست و با دليلهاى استوار ناهمساز است . ولى تفويض به معناى دوم در همه امور ممكن است . بلكه نظام جهان جز با ترتيب دادن اسباب و مسبّبات اصلاح نخواهد شد .
« أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها » « 1 » .
و بدان كه همه اين مطالب كه به صورت اجمال آورده شد ، برپايه برهان است و با معيار درست برهانى و ذوق و مشرب عرفانى و شواهد نقلى ، موافق و مطابق است . »
پس از آن به مقامات بلند ائمه اطهار عليهم السّلام اشاره كرده مىفرمايد :
« بدان كه اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السّلام داراى مقامات بلند روحانى در سير معنوى الى اللّه هستند كه درك آن و آگاهى بر آن نيز بيرون از توان بشر و فراتر از انديشه ارباب عقول و شهود اصحاب عرفان است و چنان كه از روايات شريفه برمىآيد ، اهل بيت عليهم السّلام در مقام روحانى با رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله شريكاند و انوار مطهّر آنان پيش از آفرينش عوالم آفريده شده و از آن هنگام مشغول تسبيح و حمد ذات مقدس خدا بودهاند .
هامش
( 1 ) . كافى ج 1 ص 283 رقم 7 ، بصائر الدرجات ص 6 باب 3 حديث 1 .