و نورا . » « 1 » .
و براى روشن شدن مقام علمى شامخ مولا امير مؤمنان ، همين بس كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله به وى فرمود :
« . . . إنّك تسمع ما أسمع ، و ترى ما أرى ، إلّا لست بنبىّ . . . » « 2 » .
تمامى آنچه را كه يك پيامبر برجستهء خدا ، شايستگى شنيدن يا ديدن آن را دارد ، على همان شايستگى را دارد . و در مقام فعليّت نيز ، آنچه را كه پيامبر اكرم - در مقام نبوّت - درك مىكرد ، على نيز درك مىكرد . لذا تمامى شايستگىهاى نبوّت را دارا بود ، جز آنكه رسما پيامبر نبود .
ازاينرو على عليه السّلام نفس پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله « 3 » شناخته شده و الگوى تمام عيار اسلام به شمار مىرود و هركه اسلام را كه در شخص پيامبر تجسم يافته بود ، بخواهد بار ديگر ببيند ، على را ببيند ، زيرا على تجسّم يافتهء اسلام است . . . و لذا هركس بخواهد از علوم و معارف اصيل و آموزههاى اسلام كه پيامبر آورده است بهرهمند گردد ، بايد از طريق على عليه السّلام بدان دست يابد :
« أنا مدينهء العلم و عليّ بابها ، و من أراد المدينة فليأت الباب ، فمن أراد العلم فليأت الباب .
« أنا مدينة الحكمة و عليّ بابها . أنا دار الحكمة و على بابها ، فمن أراد الحكمة فليأت الباب .
« أنا خزانة العلم و عليّ مفتاحها ، فمن أراد الخزانة فليأت المفتاح » « 4 » .
بنابراين ، أئمهء أطهار ، با بينش و واقعنگرى كه داشتند ، براساس مصلحتها و ملاكهاى واقعى ، بسيارى از احكام و فروع مسائلى را كه امروزه در دست داريم ، به دست تواناى خود وضع و مقرر كردهاند .
اينان ، تنها ناقلان حديثهايى كه دست به دست و سينه به سينه به آنان رسيده باشد نبودند ، و نيز همچون مجتهدان وقت ، از روى مبانى استنباطى ، اجتهاد نمىكردند ، بلكه همانند پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله با در دست داشتن ملاكات شريعت به تشريع احكام مىپرداختند . با اين تفاوت كه پيامبر اكرم ، تعليم يافته دست خدا بود ،
هامش
( 1 ) . المعيار و الموازنة ص 300 - 301
( 2 ) . نهج البلاغه - خطبهء قاصعه - رقم 192 .
( 3 ) . طبق آيهء مباهله :« وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ».
( 4 ) . رجوع شود به بحار الانوار ج 40 باب 94 ص 200 - 207