زيرا مسألهء مشورت از آن جهت مطرح است كه مردم در ادارهء كشور سهيم بوده و در صحنه سياست حضور فعّال داشته باشند ، نه آنكه تنها از آنان به عنوان ابزار استفاده شود و فرمايش امام امير المؤمنين عليه السّلام :
« و الزموا السواد الأعظم ، فإنّ يداللّه على الجماعة » « 1 » .
با انبوه مردم همگام باشيد ، زيرا دست عنايت الهى بر سر انبوه امّت است . يا
« الزموا ما عقد عليه حبل الجماعة » « 2 » .
آنچه بافت جماعت بر آن است ، به آن چنگ زنيد .
اشاره به همين حقيقت است و مقصود ازاين عبارات ارج نهادن به آراى عمومى است و پيشتر گذشت كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله دستور مىدهد با افراد شايسته مشورت كنيد ، و از ايشان پيروى نماييد و مخالفت نورزيد .
ثانيا : متابعت از مشورتشوندگان به يكى از سه شكل زير است :
1 - متابعت آراى تمامى مشورتشوندگان ، كه البته امكان ندارد ، زيرا بهطور معمول اختلاف نظر ميان آنان پديد خواهد آمد و كمتر اتفاق مىافتد كه اتفاق نظر پيدا شود .
2 - متابعت از رأى اقليّت ، و اين از نظر عقلا ترجيح مرجوح است .
3 - باقى مىماند ، متابعت از رأى اكثريّت قاطع كه شيوهء عقلا و روش مورد پسند عقل و شرع است و آيهء كريمه و دستورات شرعى نيز ناظر به همين حقيقت هستند .
مصونيّت جماعت
احترام گذاردن به آراى عمومى ، بها دادن به رأى اكثريّت است و اين خود همبستگى ايجاد مىكند و ميان مردم و دولت مردان علقه و رابطهء مستقيم فراهم مىسازد و اساسا اعتماد به رأى اكثريّت قاطع مردمى ، مصونيّت ايجاد مىكند كه از آن با نام « حبل اللّه المتين » ( ريسمان ناگسستنى الهى ) ياد شده و همبستگى با انبوه امّت ( جماعت مسلمين ) خود ، نيرويى قدرتمند و گزندناپذير است .
خداوند در قرآن مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . نهج البلاغة خطبه : 127 - ابن ابى الحديد ج 8 ص 112 .
( 2 ) . همان : 151 و شرح محمد عبده ص 243 .